Jinekolojik Muayene ve Yıllık Kontrol

Jinekolojik muayene, şikâyetiniz olmasa da yaşınıza ve risk durumunuza göre planlanabilen bir görüşme ve muayenedir. Her ziyarette vajinal muayene ya da smear yapılması gerekmez. Ne yapılacağı sizin öykünüze, şikâyetlerinize ve önceki tarama durumunuza göre belirlenir. Aşağıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; kişiye özel değerlendirmenin yerini tutmaz.

Jinekolojik muayene neden yapılır?

Bir şikâyetiniz varsa başvurudaki amaç o sorunu anlamaktır. Koruyucu ziyarette ise amaç farklıdır: genel kadın sağlığı durumunuzu gözden geçirmek, tarama ve aşı ihtiyacınızı konuşmak ve sorularınıza zaman ayırmaktır. Bu tür periyodik "kadın sağlığı ziyareti", güncel tıbbi görüşe göre tarama, değerlendirme, danışmanlık ve yaşa/risk durumuna göre aşıları kapsayan bir ziyaret olarak tanımlanır.

Yıllık check-up her testin yapılacağı anlamına mı gelir?

Hayır. "Yıllık check-up" demek, herkese aynı tetkik listesinin uygulanacağı anlamına gelmez. Hangi muayene ve testlerin yapılacağı öykünüze göre belirlenir. Bu yüzden "her şey kontrol edildi" beklentisi gerçekçi değildir; her testin bir sınırı vardır.

Jinekolojik muayeneye ne sıklıkla gidilmeli?

Sıklık kişiden kişiye değişir. Yaşınız, doğum kontrol yönteminiz, gebelik planınız, geçmiş tarama sonuçlarınız, kronik hastalıklarınız ve aile öykünüz bu kararı etkiler. Çoğu kişi için yıllık bir görüşme makul bir çerçeve sunar; ama bu, her yıl her testin yapılması gerektiği anlamına gelmez. Bir şikâyetiniz varsa planlı randevu tarihini beklemenize gerek yoktur.

Muayenede görüşme ve öykü alma nasıl olur?

Ziyaretin büyük bölümü konuşmadır. Size adet düzeniniz ve son adet tarihiniz, kullandığınız ilaçlar ve takviyeler, geçirdiğiniz hastalıklar ve ameliyatlar, aile öykünüz, korunma yönteminiz ve gebelik planınız sorulur. Cinsel sağlıkla ilgili sorular da bu görüşmenin bir parçası olabilir.

Genel ve meme muayenesi her ziyarette yapılır mı?

Gerekirse tansiyon, boy, kilo gibi genel ölçümler yapılır. Meme muayenesinin yapılıp yapılmayacağı ve nasıl yapılacağı yaşınıza, öykünüze ve hekimin değerlendirmesine göre belirlenir.

Pelvik muayene ne zaman yapılır?

Pelvik muayene (spekulum ve elle yapılan bimanuel muayene), şikâyeti olmayan kadında rutin ve herkese zorunlu bir adım değildir. Şikâyetiniz yoksa bu muayeneye gerek olup olmadığına siz ve hekiminiz birlikte karar verirsiniz. Anormal kanama, akıntı, ağrı ya da bir tarama gerekçesi varsa muayene gündeme gelir.

Ultrasonografi ne zaman eklenir?

Ultrason her ziyarette yapılan bir işlem değildir; şikâyetinize ve muayene bulgularına göre istenir. Hangi yöntemin uygun olduğuna hekiminiz karar verir.

Rahim ağzı kanseri taraması nasıl yapılır?

Rahim ağzı kanseri taraması smear testi, HPV testi ya da ikisinin birlikte kullanımıyla yapılır. Başlangıç yaşı, aralık ve test türü ülkeye ve kişiye göre farklılık gösterir. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın yürüttüğü bir ulusal tarama programı vardır; güncel yaş aralığı ve uygulama için aile hekiminize ya da Sağlık Bakanlığı kaynaklarına başvurabilirsiniz. HPV aşısı olmuş olsanız da tarama programına devam etmeniz önerilir.

Meme taraması ne zaman başlar?

Meme taraması genellikle belirli bir yaştan itibaren mamografi ile yapılır. Başlangıç yaşı ve aralık; ülkeye, aile öykünüz gibi risk etkenlerine göre değişir. Memede ele gelen bir kitle, ciltte değişiklik veya meme başı akıntısı gibi belirtiler varsa tarama zamanını beklemeden değerlendirilmelidir.

Yumurtalık kanseri için rutin bir tarama testi var mı?

Hayır. Güncel tıbbi görüşe göre, belirtisi olmayan kadınlarda yumurtalık kanseri taraması için transvajinal ultrason ve CA-125 testi önerilmez. Bunun nedeni, bu yöntemlerin ölümleri azalttığını gösteren bir veri olmaması; üstelik gereksiz ek tetkik ya da ameliyata yol açabilen yanlış pozitif sonuçlar verebilmeleridir. Kalıtsal bir kanser sendromunuz veya güçlü bir aile öykünüz varsa durum farklı değerlendirilir; bu durumda aile öykünüzü hekiminizle konuşmanız önerilir.

Muayenede korunma, aşı ve gebelik planı konuşulur mu?

Evet. Ziyarette doğum kontrol yöntemleri, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunma ve gerekirse test/aşı durumunuzun gözden geçirilmesi gibi konulara da zaman ayrılır. Gebelik planlıyorsanız bunu hekiminize söylemeniz gerekir; bazı testler, ilaçlar ve takviyeler bu plana göre yeniden düzenlenebilir. Gebelik öncesi takviye ve hazırlık ayrıntıları gebelik öncesi danışmanlıkta ele alınır.

Muayeneye nasıl hazırlanılır?

• Adet döneminde de gidilebilir; ancak kanamanız yoğunsa ya da smear planlanıyorsa randevu sırasında sorabilirsiniz.
• Son adet tarihinizi, kullandığınız ilaçları ve varsa önceki test sonuçlarını yanınıza alın.
• Sormak istediğiniz soruları önceden not edin.
• Hiç cinsel ilişkiniz olmadıysa bunu görüşmenin başında söyleyin; yöntem buna göre belirlenir. Bu durum muayeneye engel değildir.
• Rıza ve mahremiyet sizin kontrolünüzdedir; muayene sırasında rahatsızlık hissederseniz durdurulmasını isteyebilirsiniz.

Mahremiyet ve rıza nasıl korunur?

Hekim, muayeneden önce ne yapacağını, bunun neden gerekli olduğunu ve varsa alternatifleri size anlatmalıdır. Muayeneye eşlik etmesini istediğiniz bir yakınınızın olup olmadığını sormak da hakkınızdır. Cinsel yöneliminiz, medeni durumunuz ve ilişki öykünüz, size yalnızca doğru değerlendirme için gerektiği kadar sorulur; yargılanmamak sizin hakkınızdır.

Menopoz öncesi ve sonrasında kontrol gerekir mi?

Evet. Perimenopoz ve menopoz sonrası dönemde de periyodik değerlendirme uygundur. Bu dönemde görüşmenin odağı; yaşa bağlı değişiklikler, tarama durumu ve belirtilerin yönetimidir. Normal bir smear ya da HPV sonucu bu değerlendirmeyi gereksiz kılmaz.