EmbryoScope, Time-Lapse ve Kesintisiz Embriyo Takibi

Time-lapse embriyo takibi, tüp bebek laboratuvarında embriyonuzun kuluçka ortamından çıkarılmadan düzenli aralıklarla görüntülenmesidir. İnternette sık karşılaşacağınız EmbryoScope, bu tür sistemlerden birinin ticari adıdır. Yapılan çalışmalar, bu yöntemin gebelik veya canlı doğum şansını artırdığını göstermemiştir. Bilinen ek bir risk de bulunmamaktadır. Bu yöntemin sizin için anlamlı olup olmadığına hekiminiz ve embriyoloğunuzla birlikte karar verirsiniz. Bu bilgiler genel bir çerçeve sunar; kişiye özel değerlendirmenin yerini tutmaz.

Time-lapse ile klasik inkübatör arasında ne fark vardır?

Klasik yöntemde embriyolarınız, sıcaklığı, nemi ve gaz oranı kontrol edilen bir inkübatörde (kuluçka cihazı) gelişir. Embriyolog, belirli günlerde embriyoyu mikroskopla incelemek için kabı kısa bir süre inkübatörden çıkarır. Time-lapse sistemlerinde ise kuluçka cihazının içine bir kamera yerleştirilir. Kamera, embriyonun görüntüsünü belirli aralıklarla otomatik olarak kaydeder; embriyolog da bu görüntüleri ekrandan izler.

Kesintisiz kültür ve görüntüden seçim ne anlama gelir?

Bu sistemlerin iki ayrı işlevi vardır ve bu ikisi sık karıştırılır:

• Kesintisiz kültür: Embriyolarınız günlük kontroller için dışarı alınmadan gelişir.
• Görüntüden değerlendirme ve seçim: Kaydedilen görüntüler, embriyonun hangi aşamaya ne zaman geçtiğini görmenizi ve transfer edilecek embriyoyu seçmeyi sağlar.

Yapılan derlemeler de time-lapse sistemlerinin hem kuluçka hem değerlendirme amacıyla kullanıldığını ayrı ayrı ele alır. Embriyonun hiç dışarı çıkarılmaması kulağa mantıklı gelse de, bunun gebelik oranını artırdığı çalışmalarda gösterilememiştir.

Morfokinetik, yani gelişim zamanlaması verisi nedir?

Morfokinetik, embriyonun gelişim basamaklarının zamanlamasıdır: hücre bölünmelerinin ne zaman olduğu, hangi aralıklarla ilerlediği gibi. Klasik değerlendirmede embriyonuza günde bir veya birkaç kez bakılır; time-lapse ise bu aralarda olanları da görüntü olarak kaydeder. Bu konudaki güncel görüşe göre, bu ayrıntılı veri klasik değerlendirmenin zamanlamasını iyileştirmede kullanılabilir. Aynı görüş, birçok laboratuvarda bu cihaz bulunmadığı için günlük klasik değerlendirmenin hâlâ sürdüğünü de belirtir.

Embriyonuzu yazılım mı, embriyolog mu seçer?

Bazı sistemlerde, görüntülerden otomatik bir skor üreten yazılımlar da bulunur. Bu yazılım, embriyoloğun yerini alan bir karar mekanizması değildir; son kararı uzman değerlendirmesi ve sizin durumunuz birlikte belirler. Yazılım skorunun nasıl kullanıldığını ve son kararı kimin verdiğini hekiminize sorabilirsiniz.

Çalışmalar gebelik ve canlı doğum şansı hakkında ne söylüyor?

Bir sistematik derleme, time-lapse sistemleri ile klasik inkübasyonu karşılaştıran çalışmaları birlikte değerlendirmiştir. Canlı doğum açısından aralarında fark olup olmadığı belirsiz bulunmuş, kanıtın güvenilirliği düşük veya çok düşük olarak değerlendirilmiştir. Araştırmacılar, bu yöntemin klasik uygulamadan daha etkili ya da daha az etkili olduğunu gösteren iyi kalitede bir kanıt bulunmadığı sonucuna varmıştır.

Sonrasında yapılan iki büyük kontrollü çalışma da bu tabloyu değiştirmemiştir. Çok merkezli, çift kör, üç kollu bir çalışmada kesintisiz kültür ve yazılım destekli time-lapse seçimi, standart kültürle karşılaştırılmış; devam eden gebelik oranlarında gruplar arasında anlamlı bir fark görülmemiştir. Bu çalışma belirli bir yazılıma özgüdür. İngiltere ve Hong Kong'daki merkezlerde yürütülen başka bir çalışmada da araştırmacılar canlı doğum, klinik gebelik ve gebelik kaybında bir iyileşme görmediklerini bildirmiştir. Bu çalışmalar belirli cihaz, yazılım ve hasta gruplarına özgüdür; sonuçların her cihaz ve her hasta için aynı şekilde geçerli olacağı düşünülmemelidir.

İngiltere’deki düzenleyici kurum time-lapse’ı nasıl değerlendiriyor?

İngiltere'deki düzenleyici kurum, tedaviye eklenen bu gibi ek uygulamaları kanıt düzeyine göre renklerle sınıflandırır. Time-lapse inkübasyonu, çoğu hasta için canlı doğum şansını artırma açısından en düşük kategoride yer alır. Bunun anlamı, orta ve yüksek kaliteli çalışmalardan gelen kanıtların bu uygulamanın canlı doğum şansını artırdığını göstermemiş olmasıdır. Bu sınıflandırma "zararlıdır" anlamına gelmez; bilinen bir ek risk bildirilmemiştir. Bu değerlendirme sadece taze döngüdeki canlı doğum şansı kanıtına bakmıştır; sürekli gözlem gibi başka olası yararları değerlendirmemiştir. Bu sınıflandırma İngiltere'ye özgüdür; Türkiye'de bu uygulamaya özel resmi bir derecelendirme veya kılavuz bulunmamaktadır.

Kanıt neden belirsiz kalıyor?

Çalışmalarda farklı cihazlar, farklı yazılımlar ve farklı hasta grupları kullanılmıştır. Ayrıca ileri yaş, tekrarlayan başarısızlık veya çok az embriyo gibi özel durumlar için yeterli sayıda bağımsız çalışma yoktur. Bu nedenle "belirli hastalarda yararlıdır" ya da "yararsızdır" demek için de yeterli dayanak bulunmuyor. Başarıyı belirleyen; yaşınız, embriyo sayısı ve kalitesi, laboratuvar koşulları gibi birçok etkendir. Tek başına bir cihazın varlığı bu sonucu değiştirmez.

Time-lapse herkes için gerekli midir?

Elimizdeki kanıtlar, time-lapse'ın tüm tüp bebek hastaları için rutin olarak gerekli olduğunu göstermiyor. Kullanılması hekiminizin klinik tercihidir; bu, kontrollü çalışmalarla kanıtlanmış bir üstünlük anlamına gelmez.

Karar vermeden önce hekiminize hangi soruları sorabilirsiniz?

• Merkezde time-lapse sistemi kullanılıyor mu, hangi hastalarda ve hangi amaçla?
• Embriyo seçiminde yazılım skoru kullanılıyor mu? Son kararı kim veriyor?
• Bu uygulama benim durumumda neyi değiştirebilir, neyi değiştirmeyebilir?
• Uygulamanın ek bir maliyeti var mı?
• Onam ve bilgilendirme belgesinde bu uygulamayla ilgili ne yazıyor?

Güvenlik ve ek maliyet konusunda neleri değerlendirmelisiniz?

Yapılan değerlendirmeler, time-lapse'ın sizin veya doğacak bebeğiniz için bilinen ek bir risk taşımadığını gösteriyor. Bir çalışmanın takip verileri de gebelik ve yenidoğan sonuçlarının klasik kültürle benzer olduğunu bildirmiştir. "Bilinen ek risk bildirilmemiştir" demek, her bireysel durum için kesinlik anlamına gelmez.

Asıl dikkat edilmesi gereken nokta başka bir yerde. Time-lapse kullanımı, tedaviye çoğu zaman belirgin bir ek maliyet getirir. Kanıtı sınırlı bir uygulama için ek ücret ödeyip ödemeyeceğinizi hekiminizle birlikte değerlendirmeniz gerekir. Bir diğer risk, cihazın varlığının başarıyı kendiliğinden sağladığı düşüncesidir; bu düşünce gerçekçi olmayan beklentilere yol açabilir. Tüp bebek sürecinde şiddetli ağrı, ağır kanama, hızlı kilo alımı, şişkinlik veya nefes darlığı gibi acil belirtiler yaşarsanız ilgili tedavi sayfalarına bakabilir ve hekiminize başvurabilirsiniz.

Time-lapse, PGT ve yapay zekâ aynı şey midir?

Hayır. Time-lapse bir görüntüleme ve kültür sistemidir. PGT, embriyodan alınan hücrelerde yapılan genetik bir testtir. Yapay zekâ ise görüntüleri veya verileri çözümleyen yazılımlara verilen genel bir isimdir; time-lapse görüntüleri bu yazılımlardan birine girdi olarak kullanılabilir. Üçü birbirinin yerini tutmaz. Ayrıntılı bilgi için embriyo derecelendirme, yapay zekâ destekli embriyoloji ve PGT sayfalarına bakabilirsiniz.