Gebelikte Tiroid Hastalıkları: Belirtiler, Test ve Tedavi Yaklaşımı

Gebelikte tiroid hastalıkları, boyundaki tiroid bezinin gebelik sırasında ya da öncesinde gereğinden az veya fazla çalışmasıyla ortaya çıkan durumlardır ve genellikle kan testiyle saptanıp hekim tarafından izlenerek yönetilir. Tiroid hormonu bebeğin gelişimi için de önemli olduğundan sorunun tedavi edilmesi ya da ilacın doğru ayarlanması önem taşır. İlacınızı hekime sormadan bırakmayın ya da değiştirmeyin.

Tiroid gebelikte ne işe yarar?

Tiroid, boynun ön tarafında yer alan ve metabolizmayı düzenleyen bir hormon üreten bezdir. Bu hormonun üretimi, hipofiz bezinden salgılanan bir uyarı hormonu tarafından kontrol edilir. Gebelikte tiroid hormonu üretimi doğal olarak artar; bu artışın nedenleri arasında düşük iyot alımı ve otoimmün (bağışıklık sisteminin kendi dokusuna yönelmesi) durumlar sayılır.

Tiroidiniz az çalışıyorsa belirtiler ve tedavi nasıl değerlendirilir?

Tiroid bezi gereğinden az çalıştığında yorgunluk, üşüme, kuru cilt ve saç, kabızlık gibi belirtiler görülebilir; tanı kan testiyle konur. Bazı durumlarda hormon düzeyi normal sınırda olsa da hipofizden gelen uyarı hormonu yüksek çıkabilir; bu tablo kişiye göre değerlendirilir. İyi tedavi edilen az çalışan tiroidin anneye ve bebeğe zarar vermediği bilinir; tedavi edilmezse düşük, erken doğum, düşük doğum ağırlığı ve bebeğin beyin gelişimiyle ilişkili olabilir. Tedavi, gebelikte güvenli kabul edilen bir tiroid hormon tabletidir; çoğu kişide gebelikte daha yüksek doz gerekir, ancak dozu hekiminiz kan testi sonuçlarına göre ayarlar. İlacı kendi başınıza bırakmayın ya da dozunu değiştirmeyin; hem yetersiz hem de aşırı tedavi sakıncalı olabilir.

Tiroidiniz aşırı çalışıyorsa ne yapılır?

Tiroidin gereğinden fazla çalışmasının en sık nedeni Graves hastalığı adı verilen otoimmün bir durumdur. Belirtiler arasında kilo kaybı, çarpıntı ya da hızlı kalp atışı, sıcağa dayanıksızlık, titreme, ruh hali değişimi, tiroid bezinde büyüme ve göz belirginliği sayılabilir. İyi kontrol edilmeyen olgularda preeklampsi, erken doğum ve düşük doğum ağırlığı gibi durumların olasılığı artabilir; bebeğin gelişimi açısından da önem taşır. Tedavide genellikle en düşük etkili düzeyde kullanılan bir ilaç grubu (antitiroid ilaçlar) tercih edilir; hangi ilacın ve ne zaman kullanılacağına hekim karar verir. Gebelik, antitiroid ilaç kullanırken beklenmedik şekilde fark edilirse bunu izleyen ekibinize gecikmeden bildirmeniz önemlidir.

Gebeliğe bağlı geçici aşırı çalışma nasıl seyreder?

Gebeliğin ilk yarısında bazı kişilerde gebelik hormonuna bağlı olarak geçici bir aşırı çalışma tablosu görülebilir. Bu durum genellikle kendiliğinden düzelir ve ilaç tedavisi nadiren gerekir.

Belirtiler tek başına tiroid hastalığını gösterir mi?

Az çalışan tiroidin belirtileri arasında yorgunluk, üşüme, kuru cilt ve saç, kabızlık; aşırı çalışan tiroidin belirtileri arasında kilo kaybı, çarpıntı, sıcağa dayanıksızlık, titreme ve ruh hali değişimi sayılabilir. Çarpıntı, titreme ya da yorgunluk gebelikte başka nedenlerle de görülebilir; bu nedenle belirti tek başına tanı koydurmaz, tanı kan testiyle doğrulanır. Bu yakınmaları fark ettiğinizde kontrolünüzde hekiminize anlatın.

Kimlere tiroid testi yapılır?

Geçmişte tiroid sorunu veya tiroid ameliyatı geçirmiş olanlara, tiroid bezinde şişlik bulunanlara, başka bir otoimmün hastalığı olanlara ve önceki gebeliğinde ölü doğum ya da geç düşük yaşayanlara erken gebelikte tiroid testi sunulabilir. Tüm gebelere rutin tiroid testi yapılması yaygın bir öneri değildir; test, risk taşıyan durumlarda istenir. Bu konudaki uygulama ülkeye ve kuruma göre değişebilir; sizin için testin ne zaman ve neden istendiğini sizi izleyen hekiminiz açıklar.

İlaçlarınız ve kan testi kontrolleriniz nasıl planlanır?

Tedavi gören kişilerde ilaç dozunun gebelikte yeniden ayarlanması gerekebilir; bu nedenle ilacı yazan hekiminizle gebeliğinizi paylaşmanız önemlidir. Düzenli kan testleri izlemin temelini oluşturur; bazı durumlarda bebeğin büyümesini değerlendirmek için ek ultrason istenebilir. Gebelikte iyot gereksiniminiz artar; çoklu vitamin takviyelerinin aşırısı zararlı olabileceğinden kullandığınız takviyeleri, iyot içerenler dahil, hekiminizle gözden geçirin. Kendi başınıza takviye eklemeyin ya da ilaç dozunu değiştirmeyin.

Anne ve bebek için ne anlama gelir?

Tiroid hastalığının iyi kontrol edilmesi, anne ve bebek için olası sorunların olasılığını azaltır; bu nedenle izlem ve tedaviye uyum önem taşır. Kontrolsüz kalan durumlarda bebeğin gelişimi açısından da önem taşıyan bazı sorunların olasılığı artabilir. Bu bir olasılıktır, kesin bir sonuç anlamına gelmez; durumunuzun sizin için ne anlama geldiğini hekiminiz değerlendirir.

Doğum ve doğum sonrası takip nasıl planlanır?

İyi kontrollü tiroid hastalığı genellikle doğumun zamanını ya da şeklini değiştirmez; Graves hastalığı, yüksek antikor düzeyi ya da antitiroid ilaç öyküsü bulunan bazı durumlarda doğumda bebeğin kalp atımının daha yakından izlenmesi planlanabilir. Doğumdan sonra ilaç dozu genellikle gebelik öncesi düzeyine döner ya da bırakılabilir ve tiroid testi tekrarlanır; risk taşıyan bebeklere doğumdan sonra tiroid testi yapılabilir. Hem az hem aşırı çalışan tiroid ilaçları emzirme sırasında güvenli kabul edilir.

Doğumdan sonraki ilk yıl içinde bazı kişilerde otoimmün kökenli, geçici bir tiroid iltihabı (doğum sonrası tiroidit) gelişebilir. Bu durum çoğunlukla kendiliğinden iyileşir; bazı kişilerde ileride az çalışan tiroide dönüşebilir. Ağır doğum sonrası ruh hali değişiklikleri yaşanıyorsa tiroid testi de değerlendirmenin bir parçası olabilir.

Kendinize nasıl destek olabilirsiniz?

• İlacınızı hekiminizin önerdiği biçimde kullanın; kendi başınıza bırakmayın ya da dozunu değiştirmeyin.
• Kan testi kontrollerinizi aksatmayın.
• Gebelik planlıyorsanız tiroid ilacınızı yazan hekimle önceden konuşun.
• Kullandığınız takviyeleri, iyot içerenler dahil, hekiminizle gözden geçirin.
• Boynunuzda yeni bir şişlik fark ederseniz kontrolünüzde bildirin.
• Kaygı duyuyorsanız bunu sağlık ekibinizle paylaşın.

Tiroid durumunuz hakkında hekiminize neler sorabilirsiniz?

• Tiroid testimin neden istendiğini ve sonucun ne anlama geldiğini sorun.
• İlaç kullanıyorsanız gebelikte dozun nasıl ayarlanacağını öğrenin.
• Kan testi kontrollerinin ne sıklıkla yapılacağını sorun.
• Doğum planının tiroid durumuna göre değişip değişmeyeceğini konuşun.
• Doğumdan sonra hangi testlerin yapılacağını ve emzirme sırasında ilaç kullanımını sorun.