Rahim Ağzı Yetmezliği ve Erken Doğum Riski: Serklaj Ne Zaman Gündeme Gelir?

Rahim ağzı yetmezliği, rahim ağzının gebelik tamamlanmadan önce yumuşayıp kısalması veya açılmasıyla ilişkilendirilen, net sınırları olmayan bir klinik tanıdır; geç düşük ya da erken doğum riskiyle bağlantılıdır. Önceki gebeliğinde geç düşük veya erken doğum yaşayanlarda rahim ağzı ultrasonla değerlendirilebilir; hekim izlem, ilaç tedavisi ya da serklaj (rahim ağzına dikiş) gibi seçenekleri kişiye göre ele alır.

Rahim ağzı gebelikte ne işe yarar?

Rahim ağzı (serviks), gebelik boyunca genellikle kapalı kalarak bebeğin rahimde taşınmasına yardımcı olur.

Rahim ağzı yetmezliği neden net sınırları olmayan bir tanı olarak ele alınır?

Rahim ağzı yetmezliği, net sınırları çizilemeyen bir klinik tanıdır ve genellikle geç düşük ya da erken doğum öyküsü olan kişilere konur. Rahim ağzının sağlamlığı, iki ayrı kategori olarak değil, bir süreklilik olarak ele alınır. "Yetmezlik" sözcüğü kişide ya da rahimde bir kusur olduğunu anlatmaz; rahim ağzının gebeliği taşımakta zorlanmasını anlatan tıbbi bir adlandırmadır.

Rahim ağzı erken doğumun tek nedeni mi?

Gebelik tamamlanmadan gerçekleşen doğumların çoğu kendiliğinden başlar; bir kısmı tıbbi nedenle erken başlatılan doğum ya da sezaryendir. Çoğul gebelik, enfeksiyonlar, diyabet ve yüksek tansiyon gibi durumlar erken doğumla ilişkilidir, ama birçok olguda neden bulunamaz. Rahim ağzı, erken doğuma yol açabilen etkenlerden yalnızca biridir. Nedenin bulunamaması, birinin sorumlu olduğu anlamına gelmez.

Erken doğum eyleminin işaretleri arasında düzenli sertleşme ya da kasılma, adet ağrısına benzer ağrı, vajinadan sıvı gelmesi ve alışılmadık bel ağrısı sayılır; bebek hareketlerinde değişiklik olursa da sağlık ekibinize ulaşmanız gerekir. Bu belirtilerden biri fark edilirse sağlık çalışanına beklemeden ulaşmanız gerekir. Bu belirtilerden biri varsa ve hangi gruba girdiğinizden emin değilseniz acil tarafını seçin, bekletmeden başvurun.

Kimlerde risk artabilir?

Risk etkenleri arasında daha önce geç düşük ya da erken doğum yaşamış olmak, önceki gebelikte zarların erken yırtılması, geçmişte rahim ağzına yönelik bir girişim ya da cerrahi nedeniyle rahim ağzında hasar bulunması, rahim yapısında farklılık veya skar, daha önce serklaj uygulanmış olması, çoğul gebelik ve ultrasonda rahim ağzının kısa saptanması yer alır. Risk etkeninin bulunması erken doğum olacağı anlamına gelmez.

Rahim ağzı nasıl değerlendirilir?

Riski olan kişilerde gebeliğin orta döneminde vajinal yoldan yapılan ultrasonla rahim ağzının uzunluğu ölçülebilir. Ölçümün kimlere, ne zaman ve kaç kez yapılacağını hekiminiz belirler. Sonuç tek başına karar vermeye yetmez; öykünüz ve diğer bulgularla birlikte yorumlanır ve koruyucu bir tedavi gerekip gerekmediği buna göre değerlendirilir.

Rahim ağzı kısa saptanırsa hangi seçenekler konuşulur?

Ultrasonda rahim ağzınız kısa saptandığında seçenekler arasında serklaj, vajinal yolla uygulanan ilaç tedavisi ve yakın izlem bulunur. Hangisinin uygun olduğu öykünüze, ultrason bulgularına ve gebeliğinizin durumuna göre değişir. Serklajın ilaç tedavisiyle karşılaştırılması için yeterli veri yoktur; birinin diğerine üstünlüğü gösterilmiş değildir.

Serklaj nedir, kimlere önerilebilir?

Serklaj, rahim ağzının çevresine yerleştirilen bir dikiştir ve çoğunlukla vajinal yoldan, daha seyrek olarak karın yoluyla yapılır. Serklaj şu durumlarda gündeme gelir: geç düşük, erken doğum gibi bir öykünüz varsa; ultrasonda rahim ağzınız kısa saptanmışsa; rahim ağzınız açılmaya başlamışsa (acil ya da kurtarma serklajı; bu durumda riskler daha yüksek, yarar sağlama olasılığı daha düşüktür). Vajinal yolla dikiş yapılamadığında ya da önceki dikiş yetersiz kaldığında karın yoluyla serklaj düşünülebilir. Enfeksiyon belirtisi, kanama, kasılma ya da zarların açılması varsa serklaj genellikle önerilmez.

Serklaj nasıl yapılır, riskleri nelerdir?

İşlem ameliyathanede, spinal ya da genel anestezi altında yapılır, kısa sürer; çoğu kişi aynı gün ya da ertesi gün taburcu olur. Riskler arasında kanama, enfeksiyon, mesane ya da rahim ağzının yaralanması, zarların erken yırtılması, dikişin yerleştirilememesi ve işlemin işe yaramaması sayılır; işleme rağmen erken doğum ya da geç düşük yaşanabilir. Dikiş yerindeyken eylem başlarsa rahim ağzı yaralanabilir.

Araştırmalar serklajın yararı hakkında ne gösteriyor?

Araştırmalar, tekil gebelikte erken doğum riski yüksek kişilerde serklajın etkisini inceler. Sonuçlara göre serklaj erken doğum olasılığını azaltabilir; ateş ve sezaryen olasılığı ise artabilir. Ciddi yenidoğan hastalığı ve bebeğin sağlıklı taburcu olması açısından net bir fark gösterilememiştir. Seçeneklerin hangisinin uygun olduğu bu yüzden yalnızca ortalama sonuçlara değil, kişinin durumuna göre belirlenir. Dikişin en uygun tekniği ve zamanlaması için de henüz bir uzlaşı yoktur.

Serklajdan sonra takip ve dikişin çıkarılması nasıl planlanır?

Serklaj sonrasında hekiminizin verdiği taburculuk talimatlarına uyun. Dikiş genellikle gebeliğin son dönemlerinde, eylemin başlangıcında ya da planlı sezaryen sırasında çıkarılır; zarlar eylem olmadan açılırsa dikiş çoğunlukla enfeksiyon riski nedeniyle çıkarılır. Sonraki bir gebelikte serklaj yeniden önerilebilir.

Kendinize nasıl destek olabilirsiniz?

• Planlanan kontrolleri ve rahim ağzı ölçümlerini aksatmayın.
• Yeni belirtileri geciktirmeden sağlık ekibine bildirin.
• Randevuya soru listenizle gidin.
• Önceki kayıp ya da erken doğum yaşantınızın yarattığı kaygıyı veya düşük ruh halini sağlık ekibine anlatın.
• Aktivite düzeyi, takviye ve ilaç konularında kendi başınıza karar vermek yerine hekimin size özel önerilerini izleyin.

Hekiminizle görüşmeye nasıl hazırlanabilirsiniz?

• Önceki gebelik öykümün bu gebeliğin izlemini nasıl etkilediğini sorun.
• Rahim ağzımın ne zaman ve nasıl ölçüleceğini öğrenin.
• Bende izlem, ilaç tedavisi ve serklajdan hangisinin neden gündeme geldiğini konuşun.
• Serklaj önerilirse işlemin türünü, anestezi seçeneklerini ve olası risklerini sorun.
• Taburculuktan sonra hangi talimatlara uymam gerektiğini ve hangi belirtilerde beklemeden başvuracağımı öğrenin.