Adenomiyozis

Adenomiyozis, rahminizin iç tabakasına benzeyen dokunun rahim kasının içinde yer almasıdır. Bazı kişilerde hiçbir belirti vermez; bazılarında ise yoğun ya da uzun süren adet kanaması, şiddetli adet ağrısı ve pelvik ağrı gibi yakınmalara yol açar. Tanı yöntemleri ve tedavi seçenekleri belirtinizin şiddetine, yaşınıza ve gebelik planınıza göre değişir. Bu alanda terminoloji ve tanı ölçütleri bilim dünyasında henüz tam oturmamıştır; aşağıdaki bilgiler genel bir çerçeve sunar, size özel bir tanı ya da tedavi önerisi değildir.

Adenomiyozis nedir?

Rahminizin duvarı üç tabakadan oluşur; en içteki tabaka adet döngünüzle kalınlaşıp dökülen endometriumdur, altında ise rahim kası (miyometriyum) bulunur. Adenomiyozis, endometriuma benzer bez ve destek dokusunun bu kasın içine yerleşmesidir. Bu doku yaygın biçimde dağılabileceği gibi belirli bir bölgede odaklı da bulunabilir ve rahminiz zaman zaman büyüyebilir.

Adenomiyozis, endometriozisle ilişkili ama aynı olmayan bir durumdur. Endometriozis rahim dışındaki dokularda, adenomiyozis ise rahim kası içinde yer alır. Miyom de rahim kasından gelişen iyi huylu bir kitledir ve belirtileri adenomiyozise benzeyebilse de farklı bir durumdur.

Adenomiyozisin belirtileri nelerdir?

Adenomiyozisin belirtileri kişiden kişiye çok değişir. Başlıcaları şunlardır:

• Yoğun veya uzun süren adet kanaması
• Şiddetli adet ağrısı (dismenore)
• Adet dışında da süren pelvik ağrı ya da basınç hissi
• Cinsel ilişki sırasında ağrı
• Yoğun kanamaya bağlı halsizlik ve kansızlık belirtileri

Bazı kişilerde ise hiç belirti olmaz ve durum başka bir nedenle yaptırdığınız görüntülemede ortaya çıkar. Bu belirtiler başka rahim ve yumurtalık sorunlarında da görüldüğünden, tek başına adenomiyozis tanısı koydurmaz.

Tanı nasıl konur?

Değerlendirme ayrıntılı bir öykü ve jinekolojik muayeneyle başlar. İlk basamak görüntüleme çoğunlukla transvajinal ultrasonografidir. Ultrasonda rahim kası içindeki küçük kistik alanlar, kas dokusunun yapısındaki düzensizlik ya da rahim duvarındaki asimetri gibi bulgular adenomiyozisi düşündürebilir. Manyetik rezonans görüntüleme (MR) daha ayrıntılı bilgi verebilir; ama her kişide gerekmez.

Ultrasonda adenomiyozis görülmemesi, bunun olmadığı anlamına gelmeyebilir; çünkü ultrason sonucu uygulayan kişiye ve cihaza göre değişebilir. Öte yandan her rahim kası görünümü değişikliği de adenomiyozis değildir; miyom gibi benzer görünen durumlarla ayrım yapmak gerekir. Tanı geleneksel olarak ameliyatla çıkarılan rahim dokusunun patolojik incelemesine dayanır; günümüzde ise tedavi planını çoğunlukla görüntüleme ve belirtileri birlikte değerlendirerek yaparız. Kanama şikayetinizde diğer nedenleri de (polip, miyom, hormonal sebepler gibi) elememiz gerekir.

Adenomiyozisin tedavi seçenekleri nelerdir?

Tedavide tek bir standart yoktur. Seçimi belirtinizin şiddeti, yaşınız, gebelik isteğiniz ve şikayetlerinizin yaşam kalitenize etkisi belirler. Bu konudaki bilimsel kanıt, özellikle adenomiyozise özgü karşılaştırmalı çalışmalar açısından sınırlıdır; bu yüzden tedavi çoğunlukla belirti yönetimine dayanır.

Ağrı ve kanama için hangi ilaçlar kullanılır?

Adet ağrınız için nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar (ağrı kesiciler) kullanılabilir. Bu ilaçlar mide, böbrek ya da kanama sorununuz varsa size uygun olmayabilir; kullanımı hekim ya da eczacı önerisiyle yapmalısınız. Yoğun kanamanızı azaltmaya yönelik farklı ilaçlar da size göre gündeme gelir.

Hormonal yöntemler nasıl kullanılır?

Hormonal tedavileri adet kanamanızı ve ağrınızı hafifletmek için kullanırız. Bunlar arasında doğum kontrol hapları, progesteron grubu ilaçlar ve rahim içine yerleştirilen hormonlu sistemler sayılabilir. Bazı durumlarda yumurtalık hormonlarınızı geçici olarak baskılayan ilaçlar da kullanılabilir; bunlar menopoza benzer yan etkilere yol açabilir ve uzun süreli kullanımda kemik sağlığınız açısından dikkat gerektirir. Hormonal yöntemlerin belirtilerinizi kontrol altına almada yardımcı olabildiğini, ama ilacı bıraktıktan sonra yakınmalarınızın geri dönebileceğini bilmelisiniz. Hangi yöntemin size uygun olduğuna hekim karar verir; gebelik planınız varsa seçenekler ona göre şekillenir.

Hangi cerrahi seçenekler vardır?

İlaçlarla kontrol edilemeyen yoğun kanama ya da ağrınızda cerrahi seçenekler gündeme gelir. Rahmin tamamen alınması (histerektomi), belirtilerinizi kalıcı olarak ortadan kaldıran bir yöntemdir; ama gebelik isteğiniz varsa size uygun değildir ve karar bireyseldir. Gebelik isteğiniz varsa ve rahminizi korumak istiyorsanız, etkilenen dokuyu çıkarmaya yönelik rahim koruyucu cerrahi yaklaşımlar da tarif edilmiştir; ama bu alanın kanıtı sınırlıdır ve gebelikte rahim duvarıyla ilgili riskler de tartışmalıdır. Rahim damarlarının tıkanması veya odaklı enerji uygulamaları gibi başka yöntemler de araştırılmaktadır; bunlardan birinin ötekilere üstünlüğü kanıtlanmış değildir. Cerrahi kararından önce yararları, riskleri ve alternatifleri hekiminizle ayrıntılıca konuşmalısınız.

Adenomiyozis gebe kalmayı etkiler mi?

Adenomiyozis, özellikle odaklı biçimleriyle, gebe kalmakta zorlanma ve düşükle ilişkili bulunmuştur; ama bu ilişki gözlemsel çalışmalara dayanır ve sonuçlar çelişkilidir. Adenomiyozisi olan her kişi gebe kalmakta zorlanmaz ve birçok kişi gebe kalabilir. Gebelik planınız varsa tedavi yaklaşımını, hastalığın yaygınlığı, yaşınız ve yumurtalık rezerviniz gibi etkenlerle birlikte değerlendiririz.

Menopozda ve sonrasında takip nasıl yapılır?

Menopoza yaklaşırken ve menopozdan sonra belirtilerinizin nasıl seyredeceği kişiden kişiye değişir. Takibi belirtilerinizin seyrine göre planlarız; yoğun kanama yüzünden kansızlık gelişip gelişmediğini de gözden geçiririz. Menopozdan sonra yeni başlayan kanamanızı, adenomiyozise bağlamadan değerlendirtmeniz gerekir. Normal bir smear ya da HPV testi sonucu, rahim iç tabakanızın değerlendirilmesini gereksiz kılmaz.