Gebelikte Hipertansiyon ve Preeklampsi: Belirtiler, İzlem ve Tedavi Seçenekleri

Gebelikte hipertansiyon, gebelik sırasında tansiyonun yükselmesi demektir; preeklampsi ise bu grubun en çok bilinen ve en dikkat gerektiren biçimidir. Preeklampsi birçok kişide belirti vermeden başlayabilir. Bu nedenle gebelik kontrollerinde tansiyon ve idrar bakılır. Ağrı kesicilerle geçmeyen baş ağrısı, görme değişikliği ya da ani şişlik gibi belirtilerde ise beklenmeden başvurulur. Halk arasında "gebelik zehirlenmesi" denen durum bir zehirlenme değildir; preeklampsiyi anlatır.

Gebelikte yüksek tansiyonun türleri nelerdir?

Yüksek tansiyon gebelikten önce de bulunabilir; bu durumda kronik yüksek tansiyondan söz edilir. Tansiyon yüksekliği gebelik sırasında ilk kez de ortaya çıkabilir. Üçüncü grup olan preeklampsi ise yüksek tansiyona başka bulguların eşlik ettiği tablodur. Hangi türün söz konusu olduğunu, ölçümleri ve testleri değerlendirerek hekim belirler.

Preeklampsi nedir?

Preeklampsi genellikle gebeliğin ikinci yarısında yüksek tansiyon ve çoğu zaman idrarda protein bulunmasıyla kendini gösterir. Bazı kişilerde idrarda protein olmadan da karaciğer, böbrek ya da kanın pıhtılaşması etkilenebilir. Olguların çoğu hafif seyreder; az sayıda olgu ciddidir ve anne ile bebek için yaşamı tehdit edebilir. Tablo nöbetle birlikte seyrederse eklampsi adı verilir. Preeklampsi doğumdan günler ya da haftalar sonra da gelişebilir.

Kimlerde daha sık görülür?

Gebelik öncesinde ya da önceki gebelikte yüksek tansiyon, böbrek hastalığı, lupus gibi bağışıklık sistemi hastalıkları ve diyabet, risk etkenleri arasında sayılır. İlk gebelik, ileri anne yaşı, iki gebelik arasının uzun olması, yüksek vücut ağırlığı, ailede preeklampsi öyküsü ve çoğul gebelik de listede yer alır. Bu liste kapalı değildir. Etkenlerin bir kısmı sizin kontrolünüzde değildir; bunlardan birinin bulunması preeklampsi gelişeceği anlamına gelmez, gelişmesi de sizin hatanız değildir.

Preeklampsi belirti vermeden başlayabilir mi?

Birçok kişide belirti görülmez; durum rutin kontrolde saptanır. Kontrollerin düzenli sürdürülmesi bu yüzden önemlidir.

Hangi belirtilerde hemen tıbbi yardım almalısınız?

Dikkat etmeniz gereken belirtiler şunlardır: ağrı kesicilerle geçmeyen şiddetli baş ağrısı, görmede bulanıklık veya gözde ışık çakması, kaburgaların hemen altında ağrı, geçmeyen mide yanması, yüzde ya da elde ani şişlik, bulantı ya da kusma ve kendini çok kötü hissetme. Bu belirtiler ciddi olabilir; hemen tıbbi yardım almanız gerekir. Her baş ağrısı ya da şişlik preeklampsi anlamına gelmez; ama bu belirtiler değerlendirme gerektirir. Bu belirtilerden biri varsa ve hangi gruba girdiğinizden emin değilseniz acil tarafını seçin, bekletmeden başvurun. Bu belirtiler doğumdan sonraki günlerde ya da haftalarda da ortaya çıkabilir.

Kontrolleriniz ve testleriniz nasıl planlanır?

Bakımınız size göre belirlenir; tansiyonunuzun düzeyi, gebeliğin ilerleme durumu ve sizinle bebeğinizin durumu planı etkiler. İzlem sık tansiyon ölçümünü, kan testlerini ve bebeğin büyümesini izlemek için ek ultrasonu içerebilir. Duruma göre hastanede yatış ya da sık poliklinik kontrolü gündeme gelebilir.

Tedavi ve doğum planınız nasıl belirlenir?

Gerektiğinde tansiyonu düşüren ilaçlar kullanılabilir. Nöbet riskini azaltmak için de damardan verilen bir ilaç tedavisi uygulanabilir. İlaçların türünü ve dozunu hekiminiz, sizin ve bebeğinizin durumuna göre belirler. Durumu tamamen ortadan kaldıran tek yol doğumdur; ona kadar verilen tedaviler belirtileri yönetmeye yöneliktir. Doğumun zamanı ve şekli (doğumun başlatılması ya da planlı sezaryen), sizin ve bebeğinizin durumuna göre hekiminiz tarafından planlanır; preeklampsi her olguda erken doğum ya da sezaryen anlamına gelmez.

Önleyici tedavi sizin için gündeme gelebilir mi?

Önceki gebeliğinde preeklampsi yaşamış olanlar gibi bazı kişiler için gebeliğin erken döneminde önleyici tedavi önerilebilir. Bu tedaviden kimin yararlanabileceğine, başlangıç zamanına ve türüne hekiminiz karar verir. Kendi başınıza ilaç ya da takviye başlamayın.

Bebek için ne anlama gelebilir?

Preeklampsi plasentayı etkileyerek bebeğin büyümesini yavaşlatabilir. Ağır olgularda bebek de ciddi biçimde etkilenebilir; erken doğan bebeklerde ise yenidoğan biriminde bakım gerekebilir. Bunlar olasılıklardır. Olguların çoğu hafif seyreder ve düzenli izlem, sorunların erken fark edilmesini sağlar.

Doğumdan sonra tansiyon izleminiz nasıl sürer?

Preeklampsi çoğunlukla doğumdan sonra düzelir; ama ilk günlerde komplikasyonlar gelişebileceği için izlem sürer. Taburcu olduktan sonra da tansiyon kontrolleri yapılır, bazı kişilerde tansiyon ilacı bir süre kullanılır. Emziriyorsanız ilacın emzirmeyle uyumu gözden geçirilir. Doğum sonrası kontrole gitmeniz ve kaygı ya da düşük ruh halinizi sağlık ekibine söylemeniz önemlidir.

Kendinize nasıl destek olabilirsiniz?

• Tansiyon ve idrar bakılan tüm gebelik kontrollerine gidin.
• Yeni ya da değişen belirtileri geciktirmeden sağlık ekibine bildirin.
• Verilen ilaç ve izlem talimatını olduğu gibi uygulayın.
• Sorularınızı yazarak randevuya gidin.
• Yaşadığınız endişeyi ya da çökkünlüğü saklamayın; destek isteyebilirsiniz.

Hekiminize hangi soruları sorabilirsiniz?

• Tansiyonumun hangi türde bir yüksekliğe işaret ettiğini sorun.
• Kontrollerimin nasıl ve hangi sıklıkla yapılacağını, hangi testlerin isteneceğini öğrenin.
• Önleyici tedavinin benim için uygun olup olmadığını konuşun.
• Hangi belirtilerde randevuyu beklemeden başvurmam gerektiğini ve mesai dışında kime ulaşabileceğimi sorun.
• Doğum planının nasıl yapılacağını ve doğum sonrası tansiyon izleminin nasıl olacağını öğrenin.