HPV Aşısı Kaç Yaşına Kadar Yapılır? Kimler HPV Aşısı Olmalıdır?

HPV aşısı, rahim ağzı kanseri başta olmak üzere HPV ile ilişkili birçok hastalığa karşı geliştirilen en etkili koruyucu sağlık uygulamalarından biridir. Son yıllarda HPV farkındalığının artmasıyla birlikte kadınların ve erkeklerin en sık merak ettiği konuların başında ise şu soru geliyor:

"HPV aşısı kaç yaşına kadar yapılabilir?"

Toplumda yaygın olan yanlış inanışlardan biri, HPV aşısının yalnızca ergenlik döneminde uygulanabildiğidir. Oysa güncel bilimsel veriler, belirli koşullarda 27-45 yaş arasındaki bireylerin de HPV aşısından fayda görebileceğini göstermektedir.

Kadın hastalıkları ve doğum pratiğinde sık karşılaştığımız durumlardan biri, HPV testi pozitif çıkan veya ileri yaşta aşı yaptırmak isteyen hastaların "Benim için artık geç mi?" sorusunu yöneltmesidir. Gerçekte bu sorunun cevabı kişinin yaşı kadar; cinsel yaşam öyküsüne, HPV ile karşılaşma durumuna ve gelecekteki risk faktörlerine göre değişebilmektedir.

Bu yazıda HPV aşısının hangi yaşlarda uygulanabileceğini, kimlere önerildiğini, erkeklerdeki yerini ve aşılama kararının nasıl verildiğini detaylı şekilde ele alacağız.

HPV Nedir?

HPV (Human Papilloma Virüsü), cilt ve mukozaları enfekte eden oldukça yaygın bir virüs grubudur. Bugüne kadar tanımlanmış 200'den fazla HPV tipi bulunmaktadır.

Bu tiplerin bir kısmı herhangi bir belirti oluşturmadan bağışıklık sistemi tarafından temizlenirken, bazıları genital siğillere neden olabilir. Yüksek riskli HPV tipleri ise uzun yıllar vücutta kalabilir ve zaman içinde hücresel değişikliklere yol açabilir.

Özellikle:

1. HPV 16
2. HPV 18

rahim ağzı kanseri vakalarının büyük bölümünden sorumlu tutulmaktadır.

HPV ayrıca;

1. Vajina kanseri
2. Vulva kanseri
3. Penis kanseri
4. Anal kanser
5. Ağız ve boğaz bölgesi kanserleri

ile de ilişkilidir.

HPV enfeksiyonunun en dikkat çekici özelliği çoğu zaman hiçbir belirti vermeden ilerleyebilmesidir. Bu nedenle birçok kişi yıllarca HPV taşıdığının farkında olmayabilir.

HPV Nasıl Bulaşır?

HPV'nin temel bulaşma yolu cinsel temastır. Ancak bulaşma yalnızca tam cinsel birleşmeyle gerçekleşmez.

Virüs;

1. Vajinal ilişki
2. Anal ilişki
3. Oral ilişki
4. Genital bölge teması
5. Cilt-cilt teması

yoluyla da bulaşabilir.

Bu nedenle prezervatif kullanımı riski azaltmakla birlikte tamamen ortadan kaldıramaz.

Araştırmalar, cinsel olarak aktif bireylerin büyük bölümünün yaşamlarının herhangi bir döneminde HPV ile karşılaşabileceğini göstermektedir.

HPV Aşısı Nedir?

HPV aşısı, bağışıklık sisteminin belirli HPV tiplerine karşı koruyucu antikorlar geliştirmesini sağlayan bir aşıdır.

Günümüzde kullanılan HPV aşıları, rahim ağzı kanseri ve genital siğillerle ilişkili en yaygın HPV tiplerine karşı koruma sağlar.

Koruma sağlanan tipler arasında:

1. HPV 6
2. HPV 11
3. HPV 16
4. HPV 18

ve aşı türüne göre ek yüksek riskli HPV tipleri yer alabilir.

Burada bilinmesi gereken önemli nokta şudur: HPV aşısı mevcut HPV enfeksiyonunu tedavi etmez. Amaç, kişinin ilerleyen dönemde bu HPV tipleriyle karşılaşması halinde enfeksiyon gelişme riskini azaltmak ve HPV'ye bağlı hastalıkların oluşmasını önlemektir.

HPV Aşısı Kaç Yaşına Kadar Yapılır?

HPV aşısında en yüksek koruyuculuk, kişinin virüsle karşılaşmasından önce elde edilir.

Bu nedenle uluslararası kılavuzlarda rutin aşılama genellikle:

Geçmiş yıllarda HPV aşısının yalnızca 26 yaşına kadar faydalı olduğu düşünülüyordu. Ancak yeni çalışmalar, daha ileri yaşlarda da belirli bireylerin aşıdan yararlanabileceğini ortaya koymuştur.

Özellikle:

1. Daha önce hiç HPV aşısı yaptırmamış olanlar
2. Yeni partneri bulunan kişiler
3. Gelecekte yeni partner ihtimali olan bireyler
4. HPV açısından yüksek risk grubunda yer alan kişiler
5. Bağışıklık sistemi baskılanmış hastalar

doktor değerlendirmesi sonrasında aşı için uygun aday olabilir.

Bu nedenle yalnızca yaşa bakılarak karar verilmesi doğru değildir.

Doç. Dr. Nurettin Türktekin Bu Durumda Nasıl Bir Yol İzler?

HPV aşısı değerlendirmesinde yalnızca yaş faktörüne odaklanmak yeterli değildir.

Muayene sırasında;

1. Hastanın yaşı
2. Daha önce HPV enfeksiyonu geçirip geçirmediği
3. HPV DNA test sonuçları
4. Partner durumu
5. Gelecekteki gebelik planları
6. Bağışıklık sistemi hastalıkları
7. Daha önce geçirilmiş servikal lezyon öyküsü

birlikte değerlendirilir.

Klinik pratiğimizde 30'lu ve 40'lı yaşlarda olup HPV aşısından fayda görebilecek birçok hasta ile karşılaşıyoruz. Bu nedenle "Yaşım geçti, artık aşı olamam" düşüncesi çoğu zaman gerçeği yansıtmaz.

Karar süreci kişiye özel planlanmalıdır.

HPV Aşısı Kimlere Önerilir?

9-14 Yaş Arasındaki Çocuklar

Aşının en etkili olduğu dönemdir. Bu yaş grubunda bağışıklık sistemi HPV'ye karşı oldukça güçlü yanıt oluşturur ve koruyuculuk oranları en yüksek seviyeye ulaşır.

Genç Kadınlar

Rahim ağzı kanseri ve kanser öncüsü lezyonların görülme riskini azaltmak amacıyla önerilir. Özellikle cinsel yaşam başlamadan önce yapılan aşılama en yüksek korumayı sağlar.

Erkekler

HPV yalnızca kadınları etkileyen bir enfeksiyon değildir. Erkeklerde de:

1. Genital siğiller
2. Penis kanseri
3. Anal kanser
4. Baş-boyun bölgesi kanserleri

ile ilişkilidir. Ayrıca erkeklerin aşılanması toplumdaki HPV dolaşımının azaltılmasına da katkı sağlar.

Daha Önce HPV Geçirmiş Kişiler

Hastaların sık merak ettiği konulardan biri de budur. Bir HPV tipiyle enfekte olmak, diğer HPV tiplerine karşı bağışıklık oluşturmaz. Bu nedenle daha önce HPV tanısı almış kişilerde de aşılama seçeneği değerlendirilebilir.

HPV Pozitif Olanlar Aşı Olabilir mi?

Evet. HPV pozitif olmak, otomatik olarak aşıdan fayda görülemeyeceği anlamına gelmez. Örneğin HPV 16 taşıyan bir kişinin diğer yüksek riskli HPV tiplerine karşı korunması mümkün olabilir. Bu nedenle HPV testi pozitif çıkan bireylerde aşılama kararı kişisel değerlendirme sonrasında verilmelidir.

HPV Aşısı Erkeklere Neden Öneriliyor?

Erkek hastaların önemli bir kısmı HPV'nin yalnızca rahim ağzı kanseriyle ilişkili olduğunu düşünmektedir. Oysa HPV erkeklerde de ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.

Ayrıca erkeklerin aşılanması:

1. Partnerlerin korunmasına katkı sağlar
2. Toplumdaki HPV yayılımını azaltır
3. HPV ilişkili kanser risklerini düşürür

Bu nedenle birçok uluslararası sağlık kuruluşu erkeklerde de rutin HPV aşılamasını desteklemektedir.

HPV Aşısı Kaç Doz Yapılır?

Aşılama programı yaşa göre değişmektedir.

9-14 Yaş Arasında

Genellikle 2 doz uygulanır.

15 Yaş ve Sonrasında

Çoğu birey için 3 dozluk aşılama şeması tercih edilir.

Kesin doz planlaması kişinin yaşına ve kullanılan aşı tipine göre belirlenir.

HPV Aşısının Koruyuculuğu Ne Kadar Sürer?

Uzun dönemli çalışmalar, HPV aşılarının yıllarca yüksek koruyuculuk sağladığını göstermektedir.

Aşılama sonrasında:

1. Genital siğillerde belirgin azalma
2. Rahim ağzı kanseri öncüsü lezyonlarda düşüş
3. HPV ilişkili kanserlerde azalma

bildirilmiştir. Mevcut veriler koruyuculuğun uzun süre devam ettiğini göstermektedir.

HPV Aşısı Olanlar Smear Testi Yaptırmalı mı?

Kesinlikle evet. Muayenelerde sık karşılaştığımız yanlış inanışlardan biri, HPV aşısı sonrasında tarama testlerine gerek kalmadığının düşünülmesidir. Oysa hiçbir HPV aşısı tüm HPV tiplerine karşı koruma sağlamaz.

Bu nedenle kadınların:

1. Düzenli jinekolojik muayenelerini yaptırmaları
2. Smear testlerini ihmal etmemeleri
3. Gerekli durumlarda HPV DNA testi yaptırmaları

gerekmektedir.

Rahim ağzı kanserinden korunmada en etkili yaklaşım, aşılama ve düzenli taramanın birlikte yürütülmesidir.

HPV Aşısı Gebelik Planlayan Kadınlarda Nasıl Değerlendirilir?

Gebelik planlayan kadınların sık sorduğu konulardan biri HPV aşısının ne zaman yapılması gerektiğidir.

Gebelik öncesi dönemde aşılama planlanabiliyorsa bu tercih edilir. Gebelik sırasında HPV aşısı rutin olarak uygulanmaz. Aşılama programı doğum sonrasına ertelenebilir.

Gebelik planı olan hastalarda karar verilirken:

1. Yaş
2. HPV öyküsü
3. Tarama sonuçları
4. Gebelik zamanlaması

birlikte değerlendirilir.

HPV Aşısı Yan Etkileri Nelerdir?

HPV aşıları güvenlik açısından en ayrıntılı incelenen aşılardan biridir.

En sık görülen yan etkiler:

1. Enjeksiyon bölgesinde ağrı
2. Kızarıklık
3. Şişlik
4. Hafif ateş
5. Baş ağrısı
6. Halsizlik

şeklindedir. Bu şikayetler çoğunlukla birkaç gün içerisinde kendiliğinden düzelir. Ciddi yan etkiler oldukça nadirdir.

Ne Zaman Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanına Başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda uzman değerlendirmesi alınması faydalıdır:

1. HPV aşısı için uygun olup olmadığınızı öğrenmek istiyorsanız
2. HPV testiniz pozitif çıktıysa
3. Genital bölgede siğil fark ettiyseniz
4. Smear sonucunuzda anormallik saptandıysa
5. Partnerinizde HPV enfeksiyonu tespit edildiyse
6. Daha önce servikal lezyon tedavisi gördüyseniz
7. Rahim ağzı kanseri açısından risk faktörleriniz bulunuyorsa

Doç. Dr. Nurettin Türktekin'in Değerlendirmesi

HPV aşısı söz konusu olduğunda yalnızca yaş sınırına odaklanmak doğru bir yaklaşım değildir. Klinik uygulamada bazı hastalar 20'li yaşlarda aşılama için başvururken, bazıları 35-40 yaş sonrasında HPV aşısı yaptırıp yaptıramayacağını öğrenmek istemektedir.

Değerlendirme yapılırken yalnızca HPV testi sonucuna değil; kişinin yaşam tarzına, partner durumuna, gelecekteki risklerine ve mevcut sağlık öyküsüne de bakmak gerekir.

Özellikle rahim ağzı kanserinden korunmada HPV aşısı son derece değerli bir araçtır. Ancak aşılama, düzenli smear ve HPV taramalarının yerini almaz. En başarılı koruma yaklaşımı, kişiye uygun aşılama programının düzenli jinekolojik takiplerle birlikte yürütülmesidir.

Sonuç

HPV aşısı, rahim ağzı kanseri ve HPV ile ilişkili birçok hastalığa karşı geliştirilen en etkili korunma yöntemlerinden biridir. En ideal aşılama dönemi 9-14 yaş aralığı olsa da, güncel bilimsel veriler doğrultusunda 27-45 yaş arasındaki birçok birey de uygun koşullarda aşıdan fayda görebilmektedir.

Aşı kararı verilirken yalnızca yaş değil; kişinin HPV öyküsü, risk faktörleri ve gelecekteki korunma ihtiyacı da değerlendirilmelidir.

HPV aşısı yaptırmayı düşünüyorsanız, yaşınız nedeniyle tereddüt yaşıyorsanız veya HPV testi sonucunuz hakkında bilgi almak istiyorsanız, kadın hastalıkları ve doğum uzmanı değerlendirmesi ile size en uygun yaklaşım belirlenebilir.

Sık Sorulan Sorular

HPV aşısı 40 yaşından sonra yapılabilir mi?

Evet. Güncel kılavuzlar doğrultusunda uygun bireylerde 45 yaşına kadar uygulanabilmektedir. Karar kişisel risk değerlendirmesi sonrasında verilmelidir.

HPV aşısı erkeklere yapılır mı?

Evet. Erkeklerde genital siğil ve HPV ilişkili bazı kanserlerin önlenmesine katkı sağlayabilir.

HPV aşısı mevcut HPV enfeksiyonunu tedavi eder mi?

Hayır. HPV aşısı tedavi amacıyla değil, koruyucu amaçla uygulanır.

HPV geçiren kişiler aşı olabilir mi?

Evet. Daha önce HPV enfeksiyonu geçirilmiş olsa bile kişi diğer HPV tiplerine karşı korunmak amacıyla aşı olabilir.

HPV aşısı hamilelikte yapılır mı?

Gebelik sırasında rutin olarak uygulanmaz. Aşılama genellikle doğum sonrasına planlanır.

HPV aşısı kısırlık yapar mı?

Hayır. HPV aşısının kadınlarda veya erkeklerde kısırlığa yol açtığını gösteren bilimsel bir kanıt bulunmamaktadır.

HPV aşısı ömür boyu korur mu?

Mevcut araştırmalar uzun süreli koruyuculuk göstermektedir. Koruma süresiyle ilgili takip çalışmaları devam etmektedir.