Varikosel ve Erkek İnfertilitesi

Varikosel, testisten kalbe dönen toplardamarların genişlemesidir ve bu genişleme sperm üretimini etkileyebilir. Ama varikoseliniz varsa bu, kısır olduğunuz anlamına gelmez; her varikosel de tedavi gerektirmez. Tedaviye karar vermek için varikoselin türüne, semen sonucunuza ve genel durumunuza birlikte bakılır. Aşağıdaki bilgiler genel bir çerçeve sunar; size özel tanı ya da tedavi önerisinin yerini tutmaz.

Varikosel nedir?

Varikosel, skrotumda testisi çevreleyen damar ağının genişlemesidir. Çoğu zaman belirti vermez; genellikle muayenede ya da infertilite araştırması sırasında fark edilir. Bu yüzden varikosel, çoğunlukla gebelik gecikince ya da semen analiziniz bozuk çıkınca gündeme gelir.

Muayenede elle ya da gözle fark edilen varikosele "klinik varikosel" denir. Sadece ultrasonografi gibi görüntüleme yöntemleriyle görülebilen, muayenede ele gelmeyen türe ise "subklinik varikosel" denir. Bu ayrım tedavi kararını belirler.

Varikosel varsa çocuk sahibi olmak zorlaşır mı?

Varikoselin sperm üretimini olumsuz etkileyebileceği düşünülür. Ama bu ilişki herkes için aynı değildir: varikoseli olan erkeklerin bir bölümünde semen sonucu normal kalır ve bu erkekler çocuk sahibi olabilir. Bu yüzden varikosel, infertilitenin tek nedeni olarak değil, olası nedenlerden biri olarak değerlendirilir; diğer bulgularınız da araştırılır.

Tanı nasıl konur?

Tanı, hekiminizin muayenesiyle başlar. Muayenede testislerinizin ve damarlarınızın durumuna bakılır. Skrotal ultrasonografi tanıya yardımcı olabilir. Bu konudaki kılavuzlar, infertil erkeklerde testis kanseri riski nedeniyle skrotal ultrasonografiyi önerir; ama semen analizi normal çıkan açıklanamayan infertilite durumunda rutin testis görüntülemesi önerilmez. Bu iki öneri farklı gruplar içindir.

Semen analizi tanının ayrılmaz parçasıdır. Tedavi kararında asıl önemli olan, semen sonucunuzun normal olup olmadığıdır. Sonuçlar tek bir örneğe dayandırılmaz; gerekirse tekrar değerlendirme yapılır.

Tedavi ne zaman düşünülür, ne zaman düşünülmez?

Bu konudaki kılavuzlara göre varikosel tedavisi şu koşulların hepsi birlikte varsa düşünülür: muayenede saptanan (klinik) varikosel, anormal semen değerleri, başka bir açıklaması olmayan infertilite ve kadında iyi bir yumurtalık rezervi. Semen analiziniz normalse ya da varikoseliniz sadece görüntülemeyle saptanan (subklinik) türdeyse tedavi önerilmez.

Güncel kılavuzlar benzer bir çerçeve çizer: klinik varikoselde cerrahi ya da radyolojik tedavi, beklemeye tercih edilebilir; anormal semen değeri olanlar bundan daha çok yararlanabilir. Ama bu öneri koşullu bir öneridir ve dayandığı veriler henüz güçlü değildir.

Başka bir durum, sperm DNA hasarının yüksek olması ile açıklanamayan infertilitenin ya da yardımcı üreme tedavisinde başarısızlığın bir arada bulunmasıdır. Bu durumda da varikoselin tedavi edilmesi bir seçenek olabilir, ama bu öneri de zayıf bir öneridir.

Varikosel tedavisinde amaç nedir?

Tedavinin amacı, genişlemiş damar yolunu kapatmaktır. Başlıca yaklaşımlar cerrahi ve radyolojik yöntemlerdir.

Cerrahi ve mikrocerrahi nasıl yapılır?

Cerrahide genişlemiş damarlar bağlanır. Bu işlem açık cerrahiyle, laparoskopiyle ya da ameliyat mikroskobu eşliğinde yapılabilir. Hangi tekniğin seçileceğine durumunuza bakan hekim karar verir.

Embolizasyon nasıl yapılır?

Radyolojik yöntemde (embolizasyon) ameliyat yerine damar içinden girilerek genişlemiş damar kapatılır; işlem görüntüleme eşliğinde yapılır. Kontrast madde kullanıldığı için kontrast alerjisi gibi bu yönteme özgü riskler de değerlendirilir.

Kanıt ne söylüyor?

Bu konudaki derlemelere göre varikosel tedavisi olanların, tedavi olmayanlara ya da tedavisi ertelenenlere kıyasla gebe kalma olasılığı daha yüksek olabilir; ama bu bulgu henüz kesin değildir. Tedavinin canlı doğum üzerindeki etkisi ise belirsizdir ve bu konudaki veriler çok sınırlıdır. Başka bir deyişle tedavi gebelik olasılığını artırabilir, ama sonucu garanti etmez.

Teknikler arasındaki farklar konusunda da veriler sınırlıdır. Güncel kılavuzlar, kesinliği düşük olsa da mikroskobik cerrahi tekniğin diğer cerrahi tekniklere tercih edilmesini önerir. Hidrosel (testis çevresinde sıvı toplanması) ve nüks gibi sorunların görülme sıklığının tekniğe göre değiştiği belirtilir; ama bu karşılaştırmalar da sınırlı veriye dayanır. Bu yüzden teknik seçimi konusunda kesin bir sonuca varılamaz; karar durumunuza göre hekiminizle birlikte verilir.

İşlemden sonra neler olabilir?

İşlemden sonra hafif ağrı, skrotumda hafif şişlik ve hafif morarma görülebilir. Bunlar beklenen bulgulardır; ağrı kesicilerle rahatlatılabilir ve zamanla azalır.

İşlemden sonra görülebilecek sorunlar şunlardır:

• Hidrosel: Testisin çevresinde sıvı toplanması.
• Hematom: Damar kapatılan bölgede kan toplanması.
• Enfeksiyon: Kesi veya girişim yerinde kızarıklık, akıntı ve ateş.
• Nüks: Varikoselin yeniden ortaya çıkması.
• Kontrast alerjisi: Radyolojik yöntemde kullanılan kontrast maddeye tepki.

Bu sorunların görülme sıklığı yöntemden yönteme ve kişiden kişiye değişir. İşlemin riskleri ve yararları, işlemden önce hekimle konuşulur.

Tedavi mi, yardımcı üreme tekniği mi?

Varikosel tedavisi ile yardımcı üreme tekniği arasındaki seçim, sadece varikosele göre belirlenmez. Kadının yaşı ve yumurtalık rezervi, gebelik denemesinin süresi ve semen sonucu birlikte değerlendirilir. Tedavi koşullarında "kadında iyi yumurtalık rezervi" ifadesinin yer alması da bu yüzdendir. Kadının yaşı ilerlemişse ya da rezervi sınırlıysa, tedavi sonrası beklenecek süre çiftin toplam sürecini uzatabilir; bu durumda hekim, varikosel tedavisinin ardından beklemek yerine doğrudan yardımcı üreme tekniklerini önerebilir.

Varikosel tedavisinden bağımsız olarak, kilo kontrolü, sigaranın bırakılması ve alkolün azaltılması gibi yaşam tarzı düzenlemeleri de sperm kalitesi için önerilir. Anabolik steroid kullanımı varsa hekime bildirilmelidir.