Bartholin Kisti ve Apsesi

Bartholin kisti, vajina girişinin iki yanında bulunan Bartholin bezlerinden birinin kanalının tıkanması sonucu içinde sıvı birikmesiyle oluşan kesedir. Kist enfekte olduğunda iltihap dolu, ağrılı bir apseye dönüşebilir. Küçük ve ağrısız kistler çoğu zaman tedavi gerektirmeden izlenirken, ağrılı apse genellikle drenaj gerektirir. Aşağıdaki bilgiler genel çerçeve sunar ve kişiye özel tanı veya tedavi önerisinin yerini tutmaz.

Bartholin bezi nedir, kist ve apse nasıl oluşur?

Bartholin bezleri, vajina girişinin sağında ve solunda yer alan, cinsel uyarı sırasında nemlendirici sıvı salgılayan küçük bezlerdir. Bezden çıkan kanal bir nedenle tıkandığında salgı birikir ve kist gelişir. Kist, size zarar vermeden uzun süre aynı boyutta kalabilir ya da yavaş yavaş büyüyebilir.

Kist enfekte olursa apse oluşur. Apse çoğunlukla deri ve bağırsak florasındaki bakterilerle ilişkilidir; bazı olgularda cinsel yolla bulaşan enfeksiyon etkenleri de saptanabilir, ancak bu çoğunluk değildir. Kistin kendisi cinsel yolla bulaşan bir hastalık değildir. Bartholin kisti ve apsesi, kadınlarda yaşam boyunca karşılaşılabilen vulvar sorunlar arasındadır.

Bartholin kisti ile apsesinin belirtileri nasıl ayırt edilir?

Kistte şişlik çoğunlukla tek taraflıdır, ağrısızdır veya hafif rahatsızlık yapar. Büyüdüğünde oturma, yürüme ya da cinsel ilişki sırasında rahatsızlık verebilir.

Apsede şişlik daha hızlı büyür, belirgin ağrılıdır, dokunmakla hassastır ve kızarık olabilir. Ateş, titreme ve halsizlik eşlik edebilir. Ağrı bazen oturmayı ve yürümeyi güçleştirecek düzeye ulaşır.

Her iki durumda da şişliğin kendiliğinden açılıp boşalması mümkündür; bu geçici rahatlama sağlasa da kist ya da apse yeniden oluşabilir.

Bartholin kisti için ne zaman muayene olmak gerekir?

Vajina girişinde yeni bir şişlik fark ettiyseniz, ağrı varsa, şişlik büyüyorsa veya zaman içinde geçmiyorsa muayene olmanız önerilir. Küçük ve ağrısız bir kist de tanının doğrulanması açısından hekime gösterilmelidir.

Hangi durumlarda biyopsi düşünülür?

Bartholin bölgesinde kitlelerin çoğu iyi huyludur. Ancak menopoz çağına yaklaşan veya menopoz sonrasındaki kadınlarda yeni gelişen, sert, düzensiz yapıda ya da yara şeklinde bir kitle, ya da tedaviye rağmen geçmeyen ve tekrarlayan bir kitle varsa, nadir de olsa kötü huylu bir durumu dışlamak için biyopsi gündeme gelebilir. Bu bir alarm değildir; hekim değerlendirmesinin neden gerekli olduğunu gösteren bir ihtiyat önlemidir.

Bartholin kisti ve apsesi tanısı nasıl konur?

Tanı çoğunlukla jinekolojik muayeneyle konur. Hekim şişliğin yerini, boyutunu, kıvamını ve hassasiyetini değerlendirir. Vulvadaki başka kitleler (örneğin deri kisti, çıban, vulvar ve kasık bölgesindeki diğer oluşumlar) ayırıcı tanıda yer alır. Hekim gerekli görürse akıntıdan örnek alarak kültür veya cinsel yolla bulaşan enfeksiyon testi isteyebilir; bu karar kişiye göre değişir.

Küçük ve ağrısız bir kist nasıl izlenir, evde rahatlama için ne yapılabilir?

Küçük, ağrısız ve belirti vermeyen kistler çoğu zaman izlenebilir. Günde birkaç kez ılık suda oturma banyosu yapmanız rahatlama sağlayabilir; ancak bu uygulamanın kanıtı sınırlıdır ve kisti ortadan kaldıracağı söylenemez. Şişliği iğne veya bıçakla kendiniz açmaya çalışmayın; enfeksiyon, kanama ve yayılma riski taşır.

Apse nasıl tedavi edilir? Drenaj ve kateter yöntemi nedir?

Apsede esas tedavi, birikmiş iltihabın boşaltılmasıdır (drenaj). Yalnızca kesip boşaltmanın tek başına tekrarlama olasılığı yüksek olabilir; bu nedenle drenaj sırasında geçici bir küçük kateter (Word kateteri) yerleştirilerek açıklığın bir süre korunması gündeme gelebilir. Yöntem ve anestezi türü (lokal veya genel) hekimin değerlendirmesine ve merkez uygulamasına göre değişir.

Tekrarlayan olgularda marsupializasyon ya da bez çıkarımı ne zaman gündeme gelir?

Tekrarlayan olgularda kesenin kenarlarının dikilerek kalıcı bir açıklık oluşturulması (marsupializasyon) ya da bezin çıkarılması seçenekleri gündeme gelebilir. Bu işlemler genellikle cerrahi bir yaklaşım gerektirir. Kateter ve marsupializasyon karşılaştırıldığında yöntemlerden birinin diğerine açık bir üstünlüğü olduğu söylenemez; seçim hekim ve kişinin durumuna bağlıdır.

Antibiyotik ne zaman gerekir?

Apsede antibiyotik tek başına çözüm değildir; esas olan drenajdır. Antibiyotik, çevre dokuda enfeksiyon (selülit), bağışıklığı baskılanmış olma, diyabet ya da cinsel yolla bulaşan enfeksiyon şüphesi gibi seçilmiş durumlarda hekim tarafından düşünülür.

Bartholin kisti ve apsesi tekrarlar mı?

Evet, tedaviden sonra yeniden oluşabilir. Tekrarlama olasılığı kişiden kişiye ve uygulanan yönteme göre değişir. Aynı bölgede tekrarlayan şişlik yaşıyorsanız hekiminizle uzun vadeli seçenekleri konuşabilirsiniz. İşlemlerin genel riskleri arasında kanama, yara yeri enfeksiyonu, tekrarlama ve bir süre cinsel ilişkide rahatsızlık yer alır. İşlemin ayrıntıları ve sonrasındaki bakım hekiminizle birlikte konuşulur.

Gebelikte Bartholin kisti fark edilirse ne yapılmalı?

Gebelikte vulvada şişlik ve ağrı fark ederseniz bunu hekiminize bildirin; izlem ve işlem yaklaşımı gebeliğe göre belirlenir. Gebelikte şişliğinize kanama ya da karın ağrısı eşlik ediyorsa randevu beklememelisiniz.

Menopoz sonrasında yeni bir vulvar kitle fark edilirse ne yapılmalı?

Menopoz sonrasında yeni ortaya çıkan her vulvar kitle hekim tarafından değerlendirilmelidir; çoğu iyi huylu olsa da bu dönemde nadir kötü huylu nedenleri dışlamak için ihtiyatlı davranılır.

Ne zaman randevu alarak değerlendirilmeniz önerilir?

Küçük ve ağrısız kistler, geçmeyen veya tekrarlayan şişlik, menopoz çevresi ya da sonrasında ortaya çıkan yeni kitle için randevu alarak değerlendirilmeniz önerilir.