Vajinal Enfeksiyonlar

Vajinal enfeksiyon, vajinanın ve vulvanın çeşitli etkenlere bağlı iltihaplanmasıdır ve çoğunlukla akıntı, kaşıntı, yanma ya da koku şikâyetiyle ortaya çıkar. En sık nedenler bakteriyel vajinoz, vajinal mantar (vulvovajinal kandidiyaz) ve trikomoniyazdır. Belirtiler birbirine çok benzediği için şikâyetinizin hangi nedene bağlı olduğu yalnızca belirtiye bakılarak söylenemez; doğru tedavi için önce nedenin muayene ve testle belirlenmesi gerekir. Aşağıdaki bilgiler genel çerçeve sunar ve kişiye özel tanı veya tedavi önerisinin yerini tutmaz.

Normal akıntı ile enfeksiyon nasıl ayırt edilir?

Vajinal akıntı, üreme çağındaki kadınlarda adet döngüsüne göre miktarı ve kıvamı değişebilen bir durumdur. Vajinada baskın olan laktobasil adlı yararlı bakteriler, ortamın dengesini korumaya yardımcı olur. Akıntının varlığı tek başına enfeksiyon anlamına gelmez.

Şu durumlar değerlendirme gerektirebilir:

• Akıntının miktarının, renginin veya kokusunun daha önce alışıldığınızdan belirgin biçimde farklılaşması
• Kaşıntı, yanma, kızarıklık veya şişlik
• İdrar yaparken ya da cinsel ilişki sırasında yanma ve ağrı

Akıntının rengi veya kokusu tek başına tanı koydurmaz. Aynı görünüm farklı nedenlerde olabilir, farklı görünümler de aynı nedene bağlı olabilir.

Bakteriyel vajinoz nedir, belirtileri nelerdir?

Bakteriyel vajinozda vajinadaki bakteri dengesi değişir; laktobasillerin yerini başka bakteriler alır. Tipik olarak ince, homojen bir akıntı ve balık kokusu görülür; kaşıntı belirgin olmayabilir. Cinsel aktiviteyle ilişkili olabilir; ancak klasik bir cinsel yolla bulaşan enfeksiyon sayılıp sayılmayacağı tartışmalıdır.

Vajinal mantar (vulvovajinal kandidiyaz) nedir, belirtileri nelerdir?

Vajinal mantar, Candida türü maya mantarlarının çoğalmasıyla ortaya çıkar. Kaşıntı, yanma ve kalın, kesik süt ya da süzme peynir görünümünde akıntı sık görülen belirtilerdir. Bu belirtiler özgül değildir; başka nedenlerle de benzer şikâyet olabilir. Semptomunuz yokken vajinal örnekte mayanın saptanması tek başına tedavi gerektiren bir durum sayılmaz.

Mantar enfeksiyonu bazı kişilerde diyabet, bağışıklığı baskılayan durumlar, kortikosteroid kullanımı veya yakın zamanda antibiyotik kullanımı gibi etkenlerle daha kolay gelişebilir.

Trikomoniyaz nedir, belirtileri nelerdir?

Trikomoniyaz, bir parazitin neden olduğu ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyondur. Köpüklü ya da yeşilimsi akıntı, koku, kaşıntı ve idrarda yanma görülebilir; bazı kişilerde belirti olmayabilir. Tanıda genellikle laboratuvar testi kullanılır. Eşlik edebilecek diğer enfeksiyonlar için ayrıca değerlendirme yapılması gündeme gelebilir.

Akıntı ve kaşıntı her zaman enfeksiyona mı bağlıdır?

Hayır. Akıntı ve kaşıntı enfeksiyona bağlı olmayabilir. Sabun, parfümlü ürün veya günlük ped gibi maddelere bağlı tahriş ve alerji, menopoz sonrası dokunun incelmesi ve bazı deri hastalıkları benzer şikâyetlere yol açabilir. Bu nedenle şikâyetiniz sürüyorsa yeniden değerlendirilmeniz gerekir.

Vajinal enfeksiyon tanısı nasıl konur?

Değerlendirme, şikâyetlerinizin ve öykünüzün sorgulanmasıyla başlar. Hekim muayenede akıntıyı ve vajinal dokuyu inceler; genellikle vajinal ortamın asitliği (pH) ölçülür ve akıntıdan alınan örnek mikroskopla incelenir. Gerektiğinde kültür veya moleküler testler istenir. Bakteriyel vajinoz tanısında Pap testi önerilmez; Pap testi serviks hücre taraması içindir ve vajinit tanısı için kullanılmaz.

Akıntı şikâyetinde cinsel yolla bulaşan enfeksiyon olasılığının da gözden geçirilmesi gerekebilir. Bu değerlendirme yargılamadan, tıbbi gereklilik çerçevesinde yapılır.

Vajinal enfeksiyonların tedavisi nasıl yapılır?

Tedavi nedene göre değişir; bu yüzden aynı ilaç her akıntıda uygun değildir.

• Bakteriyel vajinoz: Belirti veren kişilerde antibakteriyel ilaçlarla tedavi edilir; ilaç ağızdan ya da vajinal yolla uygulanabilir.
• Vajinal mantar: Basit olgularda azol grubu antifungal ilaçlar vajinal krem, ovül veya ağızdan kullanılır.
• Trikomoniyaz: Ağızdan antiparaziter ilaçla tedavi edilir ve cinsel eşin de eş zamanlı tedavi edilmesi gerekir.

Doz, süre ve ilaç seçimi size, gebelik durumunuza ve diğer hastalıklarınıza göre hekim tarafından belirlenir; tedavi seçenekleri ve ilaçların bulunabilirliği ülkeye göre değişebilir. İlaç kullanımı sırasında alkol veya cinsel ilişki konusunda hekiminizin ve ilaç prospektüsünün önerilerine uyun.

Reçetesiz kremleri kendi başıma kullanabilir miyim?

Bu önerilmez. Reçetesiz kremleri tanı konmadan kullanmak yanlış tedaviye, belirtilerin maskelenmesine ve doğru tanının gecikmesine yol açabilir. Daha önce mantar tanısı almış olsanız bile aynı şikâyetin yeniden aynı nedenden kaynaklandığı varsayılmamalıdır.

Eşimin de tedavi olması gerekir mi?

• Bakteriyel vajinoz: Rutin eş tedavisinin tekrarı azalttığı gösterilmemiştir; genellikle önerilmez.
• Vajinal mantar: Rutin eş tedavisi önerilmez. Erkek eşte glans ve ön deride kaşıntı, kızarıklık gibi belirti varsa bu durum ayrıca değerlendirilir.
• Trikomoniyaz: Tüm cinsel eşlerin eş zamanlı tedavi edilmesi gerekir; aksi halde yeniden enfeksiyon sık görülür.

Vajinal enfeksiyon neden tekrarlar?

Tekrarlamanın birden fazla nedeni olabilir: kendi kendine tedavi nedeniyle yanlış ya da eksik tedavi, tedaviye daha az yanıt veren mantar türleri, diyabet gibi eşlik eden durumlar, yakın dönemde antibiyotik kullanımı, trikomoniyazda eşten yeniden bulaş ya da şikâyetlerin aslında başka bir nedenden kaynaklanması.

Tekrarlayan vajinal enfeksiyonda nasıl bir değerlendirme yapılır?

Güncel tıbbi tanıma göre, bir yıl içinde üç veya daha fazla belirti veren mantar atağı tekrarlayan vajinal mantar olarak adlandırılır; ölçütler kaynağa ve ülkeye göre değişebilir. Böyle durumlarda mantar türünü belirlemek için kültür veya benzeri testler istenebilir, çünkü bazı türler olağan tedaviye yanıt vermeyebilir. Tedavi genellikle başlangıçta daha uzun bir kürle başlar ve sonrasında aylar süren baskılayıcı bir program izleyebilir. Tekrarlayan bakteriyel vajinozda da yeniden tedavi ve uzun süreli baskılayıcı yaklaşımlar gündeme gelebilir. Bu programlar kişiye özeldir ve hekim tarafından planlanır; ilaç bırakıldığında yarar sürmeyebilir.

Probiyotik, borik asit, sirke ya da çay ağacı yağı gibi uygulamaların kanıtı sınırlıdır; etkili oldukları söylenemez ve kullanmadan önce hekime danışılmalıdır.

Gebelikte vajinal enfeksiyon nasıl değerlendirilir?

Gebelikte akıntı şikâyetinizi hekiminize bildirmelisiniz. Gebelikte kullanılacak ilaçlar seçilirken gebeliğe uygunluk gözetilir; örneğin vajinal mantar için gebelikte genellikle vajinal uygulanan antifungal ürünler tercih edilir; ağızdan kullanılan antifungal ilaçlar genellikle tercih edilmez. Belirtisi olan bakteriyel vajinoz tedavi edilir. Gebelikte akıntınıza kanama, karın ağrısı ya da ateş eşlik ediyorsa randevu beklememelisiniz.

Vajinal enfeksiyonlardan korunmak için günlük yaşamda neler yapılabilir?

• Vajinal duştan kaçının; vajinanın doğal dengesini bozabilir.
• Genital bölgede parfümlü sabun, sprey ve benzeri ürünlerden uzak durun; sade ürünler tercih edin.
• Pamuklu iç çamaşırı kullanın ve ıslak giysileri uzun süre üzerinizde tutmayın.
• Diyabetiniz varsa kan şekeri kontrolü, mantar enfeksiyonu açısından önem taşıyabilir.
• Cinsel ilişkide bariyer yöntemleri, bulaşıcı enfeksiyon riskini azaltmaya yardımcı olur.

Bu önlemlerin her biri için kanıt düzeyi farklıdır; kesin koruma sağladıkları söylenemez.

Ne zaman randevu alarak değerlendirilmeniz önerilir?

Tedaviye rağmen geçmeyen veya sık tekrarlayan akıntı ve kaşıntı, ilişki sonrası kanama ya da ilk kez yaşadığınız ve nedeni belli olmayan şikâyetlerde randevu alarak değerlendirilmeniz önerilir.