TESE, mikro TESE, TESA ve PESA nedir, farkları ve hangi durumda uygulanır? Riskler, işlem sonrası dönem, genetik inceleme ve hekime sorulacaklar.
TESE, ejakülatta sperm bulunmadığı ya da yeterli olmadığı durumda sperm hücrelerinin doğrudan testis dokusundan elde edilmesi işlemidir. Mikro TESE, TESA ve PESA da aynı amaca hizmet eden benzer yöntemlerdir. Hangisinin uygun olduğunu azospermi tipi ve nedeni belirler; seçimi, işlemi yapacak hekim sizinle birlikte yapar. Elde edilen sperm, mikroenjeksiyon (ICSI) ile kullanılır. Aşağıdaki bilgiler genel bir çerçeve sunar ve kişiye özel tanı ya da tedavi önerisinin yerini tutmaz.
Semen örneğinde sperm bulunamazsa ne yapılabilir?
Semen analizinde sperm görülmeyen erkeklerde, spermin testisten ya da sperm yollarından doğrudan elde edilmesi bir seçenek olabilir. Bu karar, azospermi tipinin ve nedeninin değerlendirilmesinden sonra verilir. Azospermi tipi, hekiminizin yaptığı değerlendirmeyle belirlenir.
Alınan sperm tedavide nasıl kullanılır?
Cerrahi ya da iğneyle alınan sperm, döllenme için ICSI ile kullanılır. Bu yöntemde laboratuvarda tek bir sperm hücresi seçilip yumurtanın içine bırakılır. Elde edilen spermin laboratuvarda işlenmesi ve seçilmesi ayrı bir aşamadır.
TESE nasıl yapılır?
Testis dokusundan parça alınarak içindeki sperm hücrelerinin aranmasıdır. Bu konudaki güncel uzman kılavuzlarına göre, bu yöntemin klasik biçiminde testis içinde kanama ve doku değişikliği görülebilir.
Mikro TESE nasıl yapılır?
Mikrodisseksiyon TESE olarak da bilinir. Ameliyat mikroskobu altında, testisteki sperm üretim kanalcıklarının (seminifer tübüller) ayrıntılı biçimde incelenmesi esasına dayanır. Bu konudaki güncel kılavuzlara göre klasik TESE'ye kıyasla testis içi kanama ve doku değişikliği daha az görülür. Mikro-TESE işlemi Ota Jinemed'de, Prof. Dr. Erkan Erdem ile iş birliği içinde yapılır.
TESA nasıl yapılır?
Testise iğneyle girilerek sperm çekilmesi (aspirasyon) işlemidir. Bu konudaki güncel kılavuzlara göre bu işlem lokal anesteziyle yapılabilir.
PESA ile MESA arasındaki fark nedir?
Sperm yollarındaki epididim adlı yapıdan iğneyle sperm çekilmesidir. Aynı bölgeden mikrocerrahi ile sperm alınmasına MESA denir; iki yöntem birbirine benzer amaçla kullanılır.
Tıkanıklığa bağlı azospermide yöntem nasıl seçilir?
Sperm üretilip de dışarı çıkamıyorsa tıkanıklığın düzeyi yöntemi etkiler. Bu konudaki güncel kılavuzlara göre tıkanıklık testisin içindeyse yalnızca testis spermi alınabilir. Sorun epididim düzeyindeyse, örneğin doğuştan sperm kanalının bulunmadığı durumlarda, PESA ve MESA uygun yöntemlerdir; TESE ve iğneyle TESA da seçenek olarak sayılır. Bazı tıkanıklıklarda sperm almak yerine onarım seçeneği de gündeme gelebilir.
Sperm üretimiyle ilgili sorun varsa hangi yöntem tercih edilir?
Testis yeterli sperm üretemiyorsa, üremeye yardımcı tedavi öncesinde sperm elde etme cerrahisi gerekir. Bu konudaki güncel kılavuzlar bu grupta mikro TESE'yi tercih edilen yöntem olarak değerlendirir; ancak bu öneri zayıf düzeydedir. Başka bir ortak kılavuz da orta düzeyde aynı yönde öneri verir. Bu bir üstünlük kanıtı değil, mevcut verilere dayalı bir tercihtir. Aynı kılavuzlar, bu grupta TESA ve ince iğne aspirasyonunun yapılmamasını güçlü biçimde önerir.
İşlemden önce hormon ve genetik inceleme neden yapılır?
İşlemden önce öykü, muayene ve hormon değerlendirmesi tamamlanır. Bu konudaki güncel kılavuzlar, azospermi ve ağır sperm azlığında kromozom analizi ile genetik danışmanlığı güçlü biçimde önerir. Y kromozomunun AZFa ve AZFb bölgelerinde tam kayıp saptanırsa sperm elde etme girişiminin yapılmaması önerilir. Bu yüzden genetik inceleme, cerrahi karardan önce yapılır.
Anestezi ve işlem günü planını nasıl öğrenebilirsiniz?
Anestezi türü ve işlemin yapıldığı ortam, seçilen yönteme göre değişir. Hazırlık ve işlem günü planına ilişkin ayrıntıları işlemi yapacak hekiminizden öğrenebilirsiniz.
Sperm bulunur mu?
Sperm bulunup bulunamayacağı işlemden önce güvenilir biçimde söylenemez. Bu konudaki güncel kılavuzlar, ameliyat öncesi hormon ve klinik bulgulara bakarak sonucu tahmin etmeye güvenilmemesi gerektiğini belirtir; sonucu önceden söyleyecek tek bir belirleyici yoktur. Bazı kişilerde sperm hiç bulunamayabilir. Bu durum bir yetersizlik ya da başarısızlık değildir; tıbbi bir sonuç olarak ele alınmalıdır. Sperm bulunamaması halinde izlenecek yolu hekiminizle konuşabilirsiniz.
Sperm alma işlemlerinin riskleri nelerdir?
Bu konudaki güncel kılavuzlara göre TESA'da hafif kanama, skrotal hematom (skrotumda kan toplanması) ve ağrı bildirilmiştir. Sıradan TESE'de testis içi hematom ve doku fibrozu görülebilir; mikro TESE'de bunlar daha az olur. Hormon düzeylerinde geçici değişiklik de mümkündür. Anestezi ile ilgili genel riskleri işlemden önce hekiminizle konuşabilirsiniz.
İşlemden sonra nelere dikkat etmelisiniz?
İşlemin ardından hafif ağrı ya da hafif kanama gibi yakınmaların beklenip beklenmeyeceğini hekiminiz işlem öncesinde size anlatır. Aktivite, cinsel ilişki ve ağrı yönetimi konusunda hekiminizin vereceği talimatlara uymanız gerekir.
İşlem öncesinde hekiminize neler sorabilirsiniz?
- Benim tipimde hangi yöntem düşünülüyor ve neden?
- İşlemden önce hangi hormon ve genetik incelemeler gerekiyor?
- Anestezi türü nedir, işlem günü nasıl ilerler?
- Sperm bulunamaması halinde sonraki adım nedir?
- İşlem sonrası hangi kontroller ve hormon izlemi planlanıyor?
Sık Sorulan Sorular
İşlemden sonra testosteron düşer mi, kalıcı mıdır?
Bu konudaki güncel kılavuzlara göre sıradan TESE sonrasında ortalama toplam testosteron değeri geçici olarak düşer ve uzun izlemde başlangıç düzeyine döner. Başka bir ortak kılavuz ise mikro TESE sonrasında bile testosteron eksikliği riskinin sürdüğünü belirtir. Uzun dönem hormon izlemi makul bulunur; izlemin nasıl planlanacağı hekiminize aittir.
Genetik bulgu çocuğa geçer mi?
Bazı genetik değişiklikler çocuğa aktarılabilir. Bu konudaki güncel kılavuzlar, Y kromozomunda mikrodelesyonu olan babaların oğullarına bu kaybın geçtiğini bildirir. Doğuştan sperm kanalı bulunmayan erkeklerde ise eşin de ilgili gen açısından test edilmesi önerilir.
Kadının yumurtalık rezervi bu kararı etkiler mi?
Edinsel epididim tıkanıklığı grubunda evet. Bu konudaki güncel kılavuzlar, bu grupta kadının yumurtalık rezervi iyiyse onarımı; onarım yapılamıyorsa ya da rezerv sınırlıysa sperm elde etmeyi önerir. Yani onarım mı sperm elde etme mi sorusu, kadın tarafının durumuna da bağlıdır.
Elde edilen sperm taze mi kullanılır, dondurulur mu?
Bu konudaki ortak kılavuza göre cerrahi yolla sperm elde edilen erkeklerde ICSI için taze ya da dondurulmuş sperm kullanılabilir; bu öneri orta düzeydedir. Hangisinin seçileceğini ve dondurma koşullarını, tedavi planınıza ve merkezin uygulamasına göre hekiminizle netleştirebilirsiniz.
Semen örneğinde sperm yoksa doğrudan ameliyat kararı mı verilir?
Hayır. Sperm elde etme kararı, azosperminin tipi ve nedeni değerlendirildikten sonra verilir. Hangi yöntemin uygun olduğu bu bulgulara bağlıdır.
Alınan sperm mikroenjeksiyonla mı kullanılır?
Evet. Cerrahi veya iğneyle alınan sperm ICSI ile kullanılır. Laboratuvarda işlenmesi ve seçilmesi ayrı bir aşamadır.
Mikro TESE tercih edilmesi kesin üstünlük kanıtı mı?
Hayır. Üretim sorununa bağlı azospermide tercih edilen yöntem olarak değerlendirilir; önerilerin gücü kılavuzlar arasında değişir. Bu, mevcut verilere dayalı bir tercihtir.
Üretim sorununa bağlı azospermide TESA yapılması önerilir mi?
Hayır. Bu grupta TESA ve ince iğne aspirasyonunun yapılmaması güçlü biçimde önerilir. Tıkanıklığa bağlı azospermideki yöntem seçenekleriyle karıştırılmamalıdır.
Genetik inceleme cerrahi kararından önce mi yapılır?
Evet. Bazı sonuçlar girişim kararını etkiler. Y kromozomunun AZFa ve AZFb bölgelerinde tam kayıp saptanırsa sperm elde etme girişiminin yapılmaması önerilir.
Hormon sonuçları sperm bulunacağını kesin olarak gösterir mi?
Hayır. Ameliyat öncesi klinik ve hormonal bulgularla sperm bulunacağı güvenilir biçimde öngörülemez. Bazı kişilerde sperm hiç bulunamayabilir.
Mikro TESE’de klasik TESE’ye göre bazı doku sorunları daha az görülebilir mi?
Evet. Testis içi kanama ve doku değişikliği daha az görülür. Bu durum risklerin ortadan kalktığı anlamına gelmez; hormon izlemi de ayrıca konuşulur.
İşlem sonrası aktivite ve kontrolleri hekime sormalı mıyım?
Evet. Aktivite, cinsel ilişki ve ağrı yönetimi talimatlarını izlemelisiniz. Hormon izlemi ve kontrollerin nasıl planlanacağını da hekiminizle konuşabilirsiniz.
Ücretsiz Danışmanlık Alın
Formu doldurun, uzman ekibimiz sizinle iletişime geçsin
