Sperm Hazırlama ve Seçim Teknikleri

Sperm hazırlama, aşılama veya tüp bebek öncesinde semen örneğinden hareketli ve normal görünümlü spermlerin seminal sıvıdan ayrılarak işleme hazır hale getirildiği laboratuvar adımıdır. Ek sperm seçim teknikleri ise hazırlanmış örnekten spermin farklı ölçütlerle seçilmesini amaçlar; Avrupa için hazırlanan güncel bir değerlendirmede bunların hiçbirinin rutin kullanımı önerilmemiştir, yalnızca mikroakışkan yöntem için "düşünülebilir" ifadesi geçer. Aşılama çalışmalarında standart hazırlama yöntemleri arasında da bir üstünlük gösterilememiştir. Kendi durumunuzda neyin uygun olduğuna hekiminiz ve laboratuvar birlikte karar verir.

Aşılamadan önce sperm neden hazırlanır?

Aşılamada (IUI) rahme bırakılacak örnekte, semen sıvısından arınmış, hareketli ve normal görünümlü spermlerin bulunması hedeflenir. Hazırlama bu amaçla örneği işleyen adımdır.

Tüp bebekte hazırlama ile seçim aynı aşama mı?

Tüp bebekte yumurtalarla buluşturulacak ya da ICSI'de tek tek seçilecek spermler de hazırlanmış örnekten alınır. Yani hazırlama, seçimden önce gelen ve seçimin kendisinden ayrı bir aşamadır.

Cerrahi yolla alınan sperm de hazırlanır mı?

Testis ya da epididimden elde edilen sperm de laboratuvarda işlenir; cerrahi elde etme yöntemleri ayrı bir konudur.

Standart sperm hazırlama yöntemleri nelerdir?

Üç yöntem de aynı hedefi paylaşır: hareketli ve normal görünümlü spermi semen sıvısından ayırmak. Yoğunluk gradyanı santrifüjü, yüzdürme (swim-up) ve yıkama bu amaçla kullanılan standart yaklaşımlardır. Hangisinin kullanılacağı örneğin özelliklerine ve laboratuvarın uygulamasına bağlıdır.

Hazırlama yöntemlerinden biri daha etkili mi?

Bu sorunun bugünkü yanıtı "belirsiz"dir. Aşılama yapılan çiftlerde üç yöntemi klinik gebelik açısından karşılaştıran bir derleme, hangisinin daha etkili olduğunu belirleyememiştir. Bu kanıtın güvenilirliği çok düşüktür ve çalışmaların hiçbiri canlı doğumu raporlamamıştır. Yazarlar, canlı doğumu ölçen çalışmalar gerektiğini belirtir.

ICSI'de sperm nasıl seçilir?

ICSI'de her yumurta için tek bir sperm seçilir. Ek teknikler bu seçimin hangi ölçütle yapılacağını değiştirmeyi amaçlar; seçimin kendisi ICSI'nin içindedir.

Ek sperm seçim teknikleri neye göre ayrılır?

• IMSI: Spermin çok yüksek büyütmeyle incelenip şekline göre seçilmesidir. Bu konudaki güncel değerlendirme rutin kullanımını önermez; İngiltere'deki düzenleyici kurum bu uygulamayı belirsiz (gri) kategoride sınıflandırır.
• PICSI: Hyaluronik aside bağlanma özelliğine göre seçimdir. Aynı değerlendirme önermez; düzenleyici kurum ise canlı doğum bakımından en düşük kategoride sınıflandırır.
• MACS: Hasarlı olduğu düşünülen spermin ayrılmasını amaçlayan bir yöntemdir. Bu konudaki güncel değerlendirme rutin kullanım için önermez.
• Mikroakışkan seçim: Sperm çok ince kanallı bir çipte ayrılır. Aynı değerlendirme bu yöntem için "düşünülebilir" ifadesini kullanır; bu ifade "önerilir" anlamına gelmez ve zayıf bir kanıta dayanır.

Her tekniğin ayrıntısı ve kanıt tablosu ayrı değerlendirmeyi gerektirir. Kategori sistemleri birbirine çevrilemez; örneğin düzenleyici kurumun kategorileri ile diğer değerlendirmenin "önerilmez" ifadesi aynı ölçeğin parçaları değildir.

Ek seçim tekniklerinin yararı neden belirsiz?

Bir derlemenin güncellemesi, hyaluronik asitle seçimde canlı doğumda fark olmadığını ya da çok küçük bir artış olasılığını, düşükte ise olası bir azalmayı düşük güvenilirlikle bildirir. MACS, zeta potansiyeline dayalı seçim ve diğer karşılaştırmalarda etki bilinmemekte, bu kanıtların güvenilirliği çok düşük kalmaktadır. Yazarlar, hiçbir teknik için rutin öneri verecek kanıtın bulunmadığını söyler. Ayrıca bir tekniğin örnekte hareketlilik, şekil ya da DNA bütünlüğü gibi laboratuvar ölçümlerini iyileştirmesi, canlı doğumda yarar sağladığı anlamına gelmez. Mikroakışkan yöntem için yapılan bir meta-analiz de klinik gebelikte anlamlı bir fark bulamamıştır.

DNA hasarı sonucu belirli bir seçim tekniğini zorunlu kılar mı?

Ek seçim teknikleri çoğu zaman sperm DNA hasarı kaygısıyla gündeme gelir. Bu konudaki güncel değerlendirme, sperm DNA hasarı testinin rutin kullanımını önermez ve testin tedavi sonucunu öngörme değeri belirsizdir. İngiltere'deki düzenleyici kurumun sperm DNA hasarına ilişkin değerlendirmesinde de, gradyan ya da MACS ile sperm seçimi ve ardından ICSI veya PICSI uygulanması, erkek faktörüne bağlı kısırlıkta belirsiz (gri) kategoride sınıflandırılır. Yani DNA hasarı bulgusu, belirli bir seçim tekniğinin gerekli olduğunu göstermez.

Hazırlama sonucu tedavi sonucunu belirler mi?

Hayır, tek başına belirlemez. Hazırlama sonrasında elde edilen örneğin niteliği önemli bir bilgidir; ancak tedavinin sonucu birçok başka etkene de bağlıdır. Bu nedenle hazırlama sonucunu, geleceğe dair bağlayıcı bir yargı olarak yorumlamamalısınız. Örnek verme sırasında yaşadığınız stres de anlaşılırdır; bu konudaki kaygılarınızı hekiminizle paylaşabilirsiniz.

Hekiminize ve laboratuvara neler sorabilirsiniz?

• Örneğim için hangi hazırlama yöntemi planlanıyor?
• Ek bir seçim tekniği öneriliyorsa bunun gerekçesi nedir?
• Bu ek teknik yapılmazsa planımda neler değişir?
• Ek tekniğin ayrı bir bedeli var mı?
• Örnek verme düzeni nasıl işliyor, özel bir ihtiyacım olursa kime söylemeliyim?