Embriyo Kalitesi ve Derecelendirme

Embriyo kalitesi, tüp bebek laboratuvarında embriyonun mikroskop altında belirli ölçütlere göre değerlendirilip notlandırılmasıdır. Embriyolog, gelişim evresine göre hücre sayısına, hücrelerin birbirine ne kadar benzediğine ve görünümüne bakar; blastokist evresinde ise harf ve rakamlardan oluşan bir kodla not verir. Bu not, embriyonuz hakkında kısmi ve olasılığa dayalı bilgi verir. Yüksek not gebelik anlamına gelmez; düşük not da sonucu belirlemez. Not ayrıca embriyonun kromozomlarının normal olduğunu göstermez; bunu anlamak genetik testlerin işidir. Bu metin genel bilgi içindir; kendi embriyolarınızın notunu yorumlamak için hekiminize ve embriyoloğunuza danışın.

Embriyo kalitesi nedir, nasıl değerlendirilir?

Bu konudaki güncel uzman kılavuzu, yumurta ve embriyonun mikroskop altındaki değerlendirmesinde kullanılan terimleri ve ölçütleri ortak bir dile kavuşturmayı amaçlar. Bu kılavuza göre "derecelendirme", embriyoya bir kalite notu verme işlemidir. Hangi embriyonun aktarılacağını belirleyen "sıralama ve seçim" ise ayrı bir kavramdır ve derecelendirmenin dışında başka etkenleri de içerir.

Embriyolog embriyonuzda nelere bakar?

Değerlendirme, embriyonuzun o gün hangi evrede olduğuna göre yapılır. Bölünme evresindeki embriyoda hücre sayısına ve görünümüne bakılır; blastokist evresindeki embriyoda ise genişleme düzeyine ve iki farklı hücre grubunun yapısına bakılır. Değerlendirme ölçütleri bu iki evrede farklıdır.

Aynı embriyoya farklı notlar verilebilir mi?

Bu değerlendirme büyük ölçüde gözlemciye bağlıdır. Aynı embriyoya bakan iki kişi, hatta aynı kişi farklı zamanlarda farklı bir sonuca varabilir. Bu nedenle notu, bir laboratuvar ölçüm değeri gibi değil, uzman gözlemine dayalı bir sınıflama olarak okumalısınız.

3. gün embriyosu nasıl değerlendirilir?

Döllenmeden sonraki ikinci ve üçüncü günlerde embriyo, bölünme evresinde bulunur. Bu evrede şu özelliklere bakılır:

• Hücre sayısı
• Hücrelerin boyut bakımından eşitliği (simetri)
• Fragmantasyon, yani hücrelerin dışında kalan küçük sitoplazma parçacıkları
• Tek hücrede birden fazla çekirdek bulunup bulunmadığı
• Erken bölünme

Bu konudaki kılavuzlara göre hücre sayısı ve fragmantasyon canlı doğumla ilişkilidir. Çok çekirdeklilik ise kromozom sayısı bozukluğuyla (anöploidi) ilişkilendirilmiştir; ancak bu ilişkilere dair kanıtlar çoğunlukla sınırlıdır. Erken bölünmenin ne anlama geldiği ise henüz kesin olarak ortaya konmamıştır. Laboratuvarlar bu özellikleri "az, orta, çok fragmantasyon" gibi sözel ifadelerle ya da kendi puanlama sistemleriyle raporlayabilir.

Blastokist (5.-6. gün) nasıl derecelendirilir?

Embriyo beşinci veya altıncı günde blastokist evresine ulaşabilir. Blastokist değerlendirmesinde yaygın olarak Gardner sistemi kullanılır. Bu sistemde üç unsur ayrı ayrı notlanır.

Embriyo notundaki harf ve rakamlar nasıl okunur?

• Genişleme düzeyi: Blastokistin ne kadar genişlediğini gösteren rakamdır.
• İç hücre kitlesi: Embriyonun iç kısmındaki hücre kümesidir ve harfle notlanır.
• Trofektoderm: Dış tabakayı oluşturan hücrelerdir ve harfle notlanır.

"4AA" gibi bir not bu nedenle üç parçadan oluşur: ilk rakam genişleme düzeyini, sonraki iki harf sırasıyla iç hücre kitlesini ve trofektodermi anlatır. Harflerin hangi görünüme karşılık geldiğini, notun nasıl yazıldığını ve raporda hangi bilgilerin yer aldığını hekiminizden ya da embriyoloğunuzdan öğrenebilirsiniz.

Yapılan analizlere göre canlı doğumu en güçlü şekilde öngören trofektoderm derecesidir, bunu genişleme derecesi takip eder; iç hücre kitlesinin etkisi daha az belirgindir. Gelişimi yavaş olan blastokistlerde canlı doğum oranının daha düşük olduğu da bildirilmiştir.

Yüksek embriyo notu gebelik anlamına gelir mi?

Embriyo notu ile canlı doğum arasında bir ilişki vardır, ancak bu ilişki olasılığa dayalıdır. Yüksek notlu bir embriyo gebelik oluşacağı anlamına gelmez; notun öngörü gücü sınırlıdır ve sizin sonucunuzu belirlemez. Sonucu embriyo notunun yanında yaşınız, rahim koşullarınız ve başka etkenler de etkiler. Bu yüzden notu ne bir umut vaadi ne de bir umutsuzluk gerekçesi olarak okumamalısınız.

İyi görünüm kromozomların normal olduğunu gösterir mi?

Görünüm (morfoloji) ile kromozom sayısı arasında bir ilişki olsa da görünüme dayalı not bir kromozom tanısı değildir. Bu nedenle yüksek bir not, kromozomların normal olduğu anlamına gelmez. Embriyonun genetik yapısını inceleyen testler (PGT-A gibi) bunlardan tamamen ayrı yöntemlerdir; sizin için gündeme gelip gelmeyeceğini hekiminizle konuşabilirsiniz.

Düşük not, birden fazla embriyo transferi için gerekçe midir?

Bu konudaki güncel kılavuzlara göre, taze transferde iki embriyo aktarılıp aktarılmayacağı kararı embriyo ölçütlerine ya da blastokist kalitesine dayandırılmamalıdır. Dondurulup çözülmüş blastokistlerde de kaliteden bağımsız olarak tek embriyo aktarımı önerilir. Yani düşük not, "iki embriyo koyalım" gerekçesi olarak kullanılmamalıdır; çift embriyo transferi çoğul gebelik riskini artırır. Türkiye'de uygulanacak embriyo sayısı, güncel mevzuat ve hekiminizin değerlendirmesiyle belirlenir.

Embriyo notunuz açıklandığında nasıl değerlendirmelisiniz?

Kalite notunun yüksek ya da düşük olması, tedavinin sonucunu önceden bilmeniz anlamına gelmez. Bu yüzden notu tek başına bir karar ölçütü gibi kullanmak sizi yanıltabilir. Not açıklandığında kaygılanmanız anlaşılırdır; destek istemekten çekinmeyin.

Hekiminize ve embriyoloğunuza hangi soruları sorabilirsiniz?

• Embriyolarım hangi günde ve hangi evrede değerlendirildi?
• Merkezde hangi derecelendirme sistemi kullanılıyor ve benim notum nasıl okunuyor?
• Transfer kararım verilirken bu not hangi ağırlıkla dikkate alınıyor?
• Notu düşük olan embriyolar için ne planlanıyor?
• Genetik test benim için gündeme gelir mi?
• Elime verilen raporda hangi bilgiler yer alıyor?

Derecelendirme sizin için bir işlem riski taşır mı?

Embriyo değerlendirmesi laboratuvarda yapılır ve sizin için doğrudan bir işlem riski taşımaz. Asıl risk yanlış beklentidir: yüksek notu bir güvence, düşük notu kesin bir sonuç gibi görmek karar sürecinizi gereksiz yere etkileyebilir.