Vulvodini ve Vulvar Hastalıklar

Vulvodini, vulvada (dış genital bölgede) uzun süren yanma, batma, sızlama ya da ağrıdır ve bu ağrıyı açıklayan belirgin bir neden bulunamaz. Her vulvar ağrının vulvodini olmadığını bilmeniz önemlidir: enfeksiyonlar, deri hastalıkları, hormonal değişiklikler ve nadiren şüpheli doku değişiklikleri de benzer yakınmalara yol açabilir. Bu yüzden ilk adım, ağrınızın nedenini araştırmaktır. Aşağıdaki bilgiler genel bir çerçeve sunar; size özel bir tanı veya tedavi önerisi değildir.

Vulvodini nedir?

Vulva; dış dudaklar, iç dudaklar, klitoris ve vajina girişini (vestibül) kapsayan bölgedir. Vulvar ağrınızı güncel tıbbi görüşe göre iki ana çerçevede ele alırız: belirli bir hastalığa bağlı vulvar ağrı ve nedeni saptanamayan, uzun süren vulvar ağrı olan vulvodini.

Vulvar ağrınızın belirli bir nedeni olabilir mi?

Evet. Enfeksiyonlar, iltihabi deri hastalıkları, hormonal değişiklikler, sinir hasarı veya doku değişiklikleri vulvar ağrınızın nedeni olabilir. Neden bulunduğunda tedavi doğrudan o nedene yönelir.

Vulvodini yalnızca psikolojik bir durum mudur?

Hayır. Ayrıntılı öykünüze ve muayeneye rağmen açıklayıcı bir neden bulunamıyorsa ve ağrınız uzun süredir devam ediyorsa, vulvodini düşünürüz. Vulvodini hayal ürünü ya da yalnızca psikolojik bir durum değildir; fiziksel bir ağrı sendromudur. Süregelen ağrı psikolojik ve ilişkisel etkilere yol açabilir, ama bunlar ağrının nedeni değil sonucu olabilir.

Yaygın vulvodini ile lokalize vulvodini (vestibülodini) arasında ne fark var?

Ağrının yerine göre iki biçimden söz ederiz. Yaygın vulvodinide ağrıyı vulvanın geniş bir bölümünde hissedersiniz. Lokalize biçimde ağrı belirli bir bölgede, çoğunlukla vajina girişinde (vestibül) toplanır; bu duruma vestibülodini de denir. Ağrı bazen yalnızca dokunma, tampon, ilişki, bisiklet ya da oturma gibi bir uyaranla ortaya çıkar; bazen kendiliğinden de olabilir. Sürekli ya da gelip giden biçimde seyredebilir.

Vulvodinide hangi belirtiler görülür?

Yakınmalar kişiden kişiye değişir. En sık görülenler şunlardır:

• Vulvada yanma, batma, sızlama veya hassasiyet
• Cinsel ilişki sırasında ya da sonrasında vajina girişinde ağrı
• Tampon takarken, jinekolojik muayenede veya dar giysilerde, oturmada rahatsızlık
• Kaşıntı, kızarıklık veya cilt görünümünde değişiklik (bu bulgular başka bir vulvar hastalığa işaret edebilir)

Cinsel ilişkideki ağrı her zaman vulvodini anlamına mı gelir?

Hayır. Cinsel ilişkide ağrı, vulvodininin yanı sıra vajinismus, vajinal kuruluk veya enfeksiyon gibi başka durumlarla da ilişkili olabilir; bazen bu durumlar birlikte de görülür. Vajinismusta penetrasyon sırasında kasların istemsiz kasılması öne çıkar; vulvodinide ise ağrının kaynağı vulvar dokunun kendisidir.

Vulvar ağrıya hangi hastalıklar neden olabilir?

Mantar gibi enfeksiyonlar kaşıntı ve yanmaya yol açabilir. Tekrarlayan yanma yakınmanızda, kültür ve muayene bulgusu olmadan tekrar tekrar antifungal kullanmak yanlış bir döngüye dönüşebilir; bu yüzden tedaviden önce nedeni araştırırız.

Vulvayı etkileyen iltihabi deri hastalıkları arasında liken sklerozus, liken planus ve kontakt dermatit sayılabilir:

• Liken sklerozus: Uzun süren kaşıntı, ağrı ve derinin beyazımsı görünümüyle ilişkili olabilir. Düzenli izlem gerektirir.
• Liken planus: Vulvada ağrı, yanma ve kızarıklık yapabilir.
• Kontakt dermatit: Sabun, ped, parfüm veya bazı kremler gibi tahriş edici maddelere bağlı kızarıklık ve yanmayla ortaya çıkar.

Hormonal değişiklikler vulvar ağrıya yol açabilir mi?

Evet. Östrojen düzeyinin düştüğü dönemlerde (menopoz ve östrojeni düşüren diğer durumlar) vulvovajinal dokular incelip kuruyabilir; bu da yanmaya ve ilişkide ağrıya yol açabilir. Bu tabloyu ayrı bir çerçevede ele alırız ve vulvodini tanısı koymadan önce değerlendiririz.

Vulvada gördüğünüz bir leke, yara ya da renk değişikliği ne zaman değerlendirilmelidir?

Yeni ortaya çıkan, büyüyen, kanayan, iyileşmeyen bir yara, kabarıklık, ülser ya da renk değişikliği, ben benzeri bir lezyon, vulvar neoplazi (kanser öncüsü değişiklikler veya kanser) açısından değerlendirme gerektirebilir. Bu bulguların çoğu zararsız olabilir; ama ayrımı yalnızca muayene ve gerekirse biyopsi yapar. Bekleyip izlemek yerine değerlendirilmeniz gerekir.

Vulvodini tanısı nasıl konur?

Tanı ayrıntılı öykünüze ve muayeneye dayanır. Hekim ağrının ne zaman başladığını, nerede olduğunu, neyle tetiklendiğini, daha önce denediğiniz tedavileri ve cinsel yaşamınıza etkisini sorar. Muayenede vulvar cildiniz incelenir; ağrılı noktaları bulmak için vulvanın çeşitli bölgelerine pamuklu çubukla hafifçe dokunulur ve ağrının yeri belirlenir.

Kültür veya biyopsi ne zaman gerekir?

Enfeksiyon düşünülüyorsa akıntı örneği alınabilir. Kalıcı, şüpheli ya da tedaviye yanıt vermeyen deri değişikliklerinde küçük bir doku örneği (biyopsi) gerekebilir. Hangi tetkikin gerektiğine hekim karar verir; bu işlemler her hastada uygulanmaz.

Vulvodini nasıl tedavi edilir?

Tedaviyi size özel planlarız ve bu çoğunlukla birden fazla disiplini içerir; jinekolog, pelvik taban fizyoterapisti, psikolog ya da seks terapisti ve gerektiğinde ağrı uzmanı sürece katılabilir. Hangi yaklaşımın tek başına en uygun olduğu belirsizdir; hızlı düzelme nadirdir. Tedavinin ilk adımı, tanınızı açıklamak ve gerçekçi hedefleri birlikte belirlemektir.

Vulvar bakımda nelere dikkat etmelisiniz?

Tahriş edici sabun, parfüm ve kimyasalları bırakmak, yumuşak ve nefes alan iç çamaşırı seçmek gibi bakım önlemlerini hekim önerisiyle uygularsınız. Hangi önlemin size uygun olduğu değişir.

İlaç tedavisi nasıl uygulanır?

Yerel uygulanan kremler ve merhemler ile sinir ağrısına yönelik bazı ilaçlar kullanılabilir. İlaç seçimini, dozu ve süreyi size göre hekim belirler. Yerel ajanlar tahrişe, sinir ağrısı ilaçları uyku hali veya baş dönmesi gibi yan etkilere yol açabileceğinden, bu ilaçları hekim izleminde kullanırsınız.

Pelvik taban fizyoterapisi ne işe yarar?

Vulvar ağrısı olan bazı kişilerde pelvik taban kaslarında gerginlik bulunur. Fizyoterapist kas gevşetme, nefes ve uygun egzersizlerle bu gerginliği azaltmanıza yardımcı olabilir.

Psikoseksüel destek neden önerilir?

Ağrı ilişkinizi, cinsel yaşamınızı ve ruh sağlığınızı etkileyebilir. Psikoseksüel destek tedavinin tamamlayıcı bir parçasıdır; bu, ağrının psikolojik kaynaklı olduğu anlamına gelmez.

Cerrahi ne zaman düşünülür?

Cerrahiyi, seçilmiş ve sınırlı durumlarda, diğer yaklaşımlarla yeterli sonuç alınamadığında hekim gündeme getirebilir. Kimde uygun olduğu ayrıntılı değerlendirme gerektirir.

Vulvodini günlük yaşamınızı ve ilişkinizi nasıl etkiler?

Vulvodini ile yaşamak yıpratıcı olabilir. Yakınmanızı anlatmanız, eşinizle açık iletişim kurmanız ve süreci tek başınıza taşımamanız önemlidir. Cinsel ilişkiyle ilgili öneriler size özeldir; ağrı varken ilişkiye zorlanmanız gerekmez ve hangi adımların uygun olduğunu hekiminizle birlikte belirlersiniz. Gebelik ve doğumun vulvodini üzerindeki etkisi kişiden kişiye değişir; gebelik planlıyorsanız hekiminizle konuşabilirsiniz.

Hangi uzmana başvurmalısınız?

İlk adım genellikle bir jinekologdur. Gerekirse deri hastalıkları uzmanı, pelvik taban fizyoterapisti, psikolog ya da seks terapisti ve ağrı uzmanı da sürece katılır.